Pokaż/Ukryj opcje strony

Mennictwo Australii w zarysie

data publikacji: 7 Sierpnia 2006

autor: dr Witold Garbaczewski

Australia, odkryta dla świata w 1770 r. i zasiedlana sukcesywnie od końca lat 80. XVIII w., na swój własny pieniądz czekać musiała do 1813 r. Wówczas to zarządzenie gubernatora Nowej Południowej Walii wprowadziło do obiegu tzw. „dolary dziurkowane”, zwane też pieniądzem pierścieniowym.

Chodziło o zakupione w Hiszpanii 40 tysięcy monet 8-realowych, pochodzących z mennic południowo-amerykańskich oraz hiszpańskich. Z jednej takiej monety zrobiono w Australii dwie, wycinając środek i nadając mu wartość 15 pensów (był to tzw. „dump”), podczas gdy pozostała część (czyli pierścień – „ring”) miał wartość 5 szylingów. Pieniądze te swoją ważność straciły ostatecznie w 1829 r., a w ich miejsce rząd wprowadził walutę angielską.

Holey dollar

Fot. Holey dollar z 1784 - 1786 r., źródło: strony internetowe Reserve Bank of Australia - Museum of Australian Currency Notes

W połowie XIX w. odkryto w Australii bogate złoża złota. W założonej w Sydney mennicy zaczęto od 1855 r. wybijać złote suwereny oraz ich połówki. W latach 70. XIX w. otwarto mennice w Melbourne i Perth, gdzie również (do 1910 r.) wybijano wyłącznie monety złote.

Awers   Rewers

Fot. British guinea z 1788 r., źródło: strony internetowe Reserve Bank of Autsralia - Museum of Australian Currency Notes

Druga połowa XIX w. to w Australii okres dużej popularności tzw. tokenów, czyli prywatnych żetonów kupieckich, pełniących funkcję znaku pieniężnego z podaną wartością, dopuszczonych do obiegu wobec braku mniejszych nominałów pieniądza państwowego. Pierwszy token o wartości pensa wydany został w Melbourne w 1849 r. Złote lata żetonów to okres 1857-1863, kiedy to pojawiło się ponad 530 ich rodzajów, wypuszczonych przez blisko 130 firm. Większość wykonana była z miedzi (sporadycznie zdarzały się emisje srebrne) i miała wartość pensa lub półpensówki. Napływający z Europy brązowy pieniądz brytyjski sprawił, że tokeny stały się już niepotrzebne. W 1863 r. wystąpiła przeciwko nim prowincja Victoria, a w następnych latach dołączyły do niej pozostałe kolonie (jako ostatnia w 1878 r. Zachodnia Australia).

W XX w. znacznie wzrosła (do 12) liczba mennic wybijających australijską walutę. Obok mennic miejscowych (Adelajda, Canberra, Brisbane) działalność taką prowadziły również mennice obce (Bombaj, Kalkutta, Heaton, Londyn, San Francisco), przy czym mennice indyjskie i amerykańskie pracowały dla Australii jedynie jako zakłady pomocnicze w latach pierwszej i drugiej wojny światowej. Od 1910 r. pojawiły się w obiegu pierwsze srebrne monety australijskie – floriny, szylingi oraz sześcio – i trzypensówki, rok później – wykonane z brązu pensy i półpensy. Od 1927 r. wybijać zaczęto monety pamiątkowe poświęcone z reguły znaczącym rocznicom lub ważnym wydarzeniom.

Jednym z najważniejszych w historii australijskiego mennictwa jest dzień 14 lutego 1966 r. Wówczas to oparty na angielskim funcie system pieniężny (1 funt = 20 szylingów = 240 pensów) został zmieniony na system dziesiętny, którego podstawą stał się dolar dzielony na 100 centów. Od tego czasu rozpoczęto wybijanie monet obiegowych od centa do 2 dolarów oraz egzemplarzy o wyższych nominałach (od 5 dolarów), mających głównie charakter pamiątkowy.