Pokaż/Ukryj opcje strony

Moneta złota w II Rzeczpospolitej

data publikacji: 7 Sierpnia 2006

autor: dr Witold Garbaczewski

Ustalając system pieniężny dla odrodzonego państwa polskiego założono, że oparty on będzie na złocie, mając na względzie jego stabilizację i dostosowanie do zasad tzw. Unii Łacińskiej obowiązującej w szeregu europejskich państw (m.in. we Francji). W tym też kierunku zmierzały wszystkie późniejsze uregulowania prawne, ustalające parametry i nominały wprowadzanych w Polsce środków płatniczych.

Ustawa sejmowa z 26 września 1922 r. nakazywała, aby z 1 kg złota próby .900 wybijać 3100 monet 1-złotowych, a zatem złoty w złocie powinien zawierać 9/31 g (0,290322 g) czystego złota. Ustawą z grudnia roku następnego za podstawę obliczeń przyjęto z kolei złotego franka szwajcarskiego, aby ostatecznie oprzeć system walutowy w Polsce na monometalizmie złotym. Złoty polski, tak jak i poprzednio, zawierać miał 9/31 g czystego złota, a oprócz emisji srebrnych, niklowych i brązowych, wybijać miano również monety złote. Jednocześnie określono tu nominały owych monet (10, 20, 50 i 100 zł), nie ograniczając ilości ich emisji. Wygląd stempli miał być ustalany przez Ministerstwo Skarbu.

Awers   Rewers

Fot. 10 zł, Polska, 1925 r., złoto, średnica 19,0 mm; zbiory Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy.

Z owych planowanych początkowo czterech nominałów wybito tylko dwa: 10 i 20 złotych. Nie zdążono już jednak wprowadzić ich do obiegu, na co wpływ miało przede wszystkim załamanie się kursu złotego w 1925 r., wywołane głównie ujemnym bilansem handlowym państwa, nieurodzajem i drożyzną. Monety te wykonano w 1925 r. w mennicy warszawskiej w liczbie 50 350 (10 zł) i 27 240 szt. (20 zł). Stronę główną zajmuje ładnie stylizowany Orzeł państwowy, odwrotną natomiast popiersie Bolesława Chrobrego.

Po załamaniu się kursu złotego w 1925 r. nastąpiła jego stabilizacja, której wyrazem był dekret Prezydenta RP z 13 października 1927 r. Jego mocą zredukowano wartość złota w złotym do 0,16879 g. Nieco później ukazał się nowy dekret Prezydenta RP, w którym odnośnie do monet złotych dopuszczono wybijanie nominałów 25-, 50- i 100-złotowych. Próba złota nie uległa w nich zmianie, zmniejszyła się natomiast waga. Przepisy te powtórzył bez zmian (jeśli chodzi o monety złote) dekret Prezydenta Rzeczypospolitej wydany 27 sierpnia 1932 r. Ów projekt wybicia monet złotych tym razem nie został w ogóle zrealizowany.

Oprócz wymienionych wyżej dwóch stosunkowo często spotykanych międzywojennych polskich monet złotych (10 i 20 zł), na rynku kolekcjonerskim pojawiają się co jakiś czas złote odbitki próbne lub kolekcjonerskie, wykonane stemplami różnych nominałów, co do których nie zachowały się żadne konkretne informacje. W grupie tej wymienić można m.in. monetę złotą z postacią przyklękającego rycerza (bez nominału). Stempel ten, jako projekt dla planowanej monety złotej, wymienia rozporządzenie Ministra Skarbu z 26 maja 1924 r. Inne emisje w tej grupie to: 1 grosz z 1923, 1927, 1928 i 1932 r., 2 grosze z 1923 r., 5 złotych z 1925 r. (Konstytucja), czy nominał 50 (bez nazwy) z półpostacią kobiecą na rewersie.