Pokaż/Ukryj opcje strony

Reforma monetarna w Niemczech 1871 r.

data publikacji: 7 Sierpnia 2006

autor: dr Witold Garbaczewski

Rok 1871 to w historii państwa niemieckiego data przełomowa. W tym właśnie roku król pruski Wilhelm I (1861-1888) obwołany został cesarzem, stając na czele II Rzeszy i kończąc tym samy kilkuletni okres zmagań o stworzenie silnego, zjednoczonego państwa. Wśród wielu konsekwencji tego faktu wymienić należy również radykalną, wymuszoną nową sytuacją polityczną, reformę na polu mennictwa.

Próby ujednolicenia produkcji menniczej na terenie Niemiec podejmowane były już od końca wojny 30-letniej (1618-1648). Nie przynosiły one jednak większego sukcesu, chociaż niektórzy władcy decydowali się na podpisywanie pomiędzy sobą rozmaitych konwencji, wprowadzających na terenach ich zwierzchności jednolitą stopę monetarną. Z reguły były to jednak twory krótkoterminowe.

Rozpoczęty w XIX stuleciu gwałtowny rozwój przemysłu i handlu, rozbudowa kolei i sieci dróg – wszystko to wymuszało podjęcie działań prowadzących do unifikacji walutowej. Zaczęły powstawać związki celne, zrzeszające poszczególne księstwa, coraz częściej podejmować zaczęto próby ujednolicania stopy menniczej, czyli wybijania monet dających się łatwo przeliczyć na walutę sąsiada. Ważnymi krokami na drodze do późniejszej reformy były Drezdeńska Konwencja Monetarna z 1838 r., zrzeszająca księstwa południowo- i północnoniemieckie, oraz Wiedeński Układ Monetarny z 24 stycznia 1857 r., wprowadzający tzw. talara związkowego.

Awers   Rewers

Fot. 20 marek, Niemcy (cesarstwo), Wilhelm II (1888-1918), 1896 r., złoto, 22,5 mm; zbiory Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy.

Do chwili utworzenia cesarstwa istniało na terenie Niemiec siedem systemów monetarnych, opartych głównie na talarze. Oprócz tego w obiegu były również monety starsze oraz waluty obce (m.in. austro-węgierskie, holenderskie). Różnorodność monetarna była tu zatem olbrzymia, a przed twórcami reformy stało niezwykle trudne zadanie.
Wydana przez Parlament Rzeszy pod koniec 1871 r. ustawa wprowadzała monety złote 10- i 20-markowe, ustalała również podział marki na 100 fenigów (system dziesiętny). Zaprzestano jednocześnie wybijania większych monet srebrnych, za wyjątkiem emisji okolicznościowych, utrzymując produkcję monet zdawkowych.

Awers   Rewers

Fot. 5 marek, Niemcy (cesarstwo), Wilhelm II (1888-1918), 1914 r., srebro, średnica 37,0 mm; zbiory Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy.

W lipcu 1873 r. nastąpiła dalsza, uzupełniająca regulacja spraw menniczych. Nakazano teraz wycofanie wszystkich obiegających jeszcze monet lokalnych i zadecydowano, jakie nominały będą odtąd wybijane (20, 50 fenigów, 1, 2, 5 marek w srebrze; 5 i 10 fenigów w niklu oraz 1 i 2 fenigi w miedzi), ustalając jednocześnie optymalną ilość dla każdego z nich. W obiegu pozostawiono jednak stare talary związkowe, które wycofano ostatecznie dopiero we wrześniu 1908 r. Unifikacja mennicza w poszczególnych częściach cesarstwa regulowana były stopniowo osobnymi rozporządzeniami, wycofującymi starsze emisje i przystosowującymi systemy lokalne do ogólnonarodowego. Dopiero ustawa z września 1875 r. wprowadzała od początku roku następnego walutę markową jako obowiązujący środek płatniczy na terenie Rzeszy, kończąc tym samym skomplikowany okres transformacji walutowej.