Pokaż/Ukryj opcje strony

Celtowie i ich monety

data publikacji: 7 Sierpnia 2006

autor: dr Witold Garbaczewski

Ojczyzną Celtów, należących do grupy plemion indoeuropejskich, były tereny na północ od Alp, obejmujące górne dorzecza Rodanu, Renu i Dunaju. Od VI w. p.n.e. rozpoczęli Celtowie swoją wielokierunkową ekspansję, dochodząc m.in. do Wysp Brytyjskich, zachodniej Francji i Półwyspu Pirenejskiego.

Inna grupa, wyruszając w IV w. p.n.e. z biegiem Dunaju, dotarła do Węgier, Tracji i Macedonii. Nieliczni przedostali się do wschodniej części Azji Mniejszej, pojawili się również na ziemiach polskich: na Kujawach, Dolnym i Górnym Śląsku (przed połową IV w. p.n.e.) i w Małopolsce (ok. połowy III w. p.n.e.). Celtowie, którzy nigdy nie zjednoczyli się w jeden organizm państwowy, w I stuleciu p.n.e. zostali pobici przez Rzymian, Germanów i Daków, tracąc ostatecznie samodzielność polityczną.

Wzmożone zapotrzebowanie na pieniądz wystąpiło wśród ludów celtyckich zapewne ok. 300 r. p.n.e. Krótko potem, zapewne około połowy III w. p.n.e., powstały pierwsze naśladownictwa (Galia, Kotlina Karpacka), których apogeum przypada na lata ok. 150 – 50 p.n.e. Mennictwo celtyckie charakteryzuje się dużą różnorodnością, zarówno pod względem formy i użytego metalu, jak i treści przedstawień. Poszczególne grupy plemion wzorowały się na różnych monetach antycznych, chociaż istniały również ulubione, niejako „ponadregionalne” typy. Naśladownictwa te nie zawsze były dokładne, wręcz przeciwnie – często dochodziła tu do głosu celtycka indywidualność. Z mennictwem złotym łączą się tzw. tęczowe miseczki, czyli nieduże celtyckie monety wybijane na terenach Europy środkowej pomiędzy Renem, Łabą i Niziną Węgierską, wzorowane na złotych staterach macedońskich, jednak z bardzo przekształconym (czy wręcz zmienionym) wizerunkiem.

Awers   Rewers

Fot. tetradrachma celtycka, plemię Bojów, lata 70./60. p.n.e., średnica 26,0 mm ; zdjęcie z archiwum autora.

Monety wytwarzali Celtowie również na terytorium Polski ok. połowy I w. p.n.e. (a być może nawet kilkadziesiąt lat wcześniej). Świadczą o tym znalezione pod Krakowem formy do odlewania krążków menniczych, służących do produkcji monet ze złota i elektronu (stop złota i srebra) o przynajmniej dwóch nominałach: 1/8 statera i 1 statera. Nie jest wykluczone, że monety takie wykonywano również na terenie Śląska.

Krzyż celtycki; fot. WikipediaIkonografia monet celtyckich – bardzo zróżnicowana, tak jak zróżnicowane były rozrzucone po całej Europie plemiona – to przede wszystkim wzorowane na greckich wizerunki bóstw. Niekiedy rozpoznać tu można również nawiązania do celtyckiej mitologii. Z upodobaniem przedstawiali Celtowie na swoich monetach konie (niekiedy z ludzką głową), symbolizujące najprawdopodobniej bóstwo świata podziemnego. Wśród innych często pojawiających się na monetach celtyckich motywów zwierzęcych wymienić można dzika, symbolizującego nieokiełznane siły przyrody i będącego jednocześnie znakiem klasy wojowników, jak również lwa, wilka, smoka lub ptaka. Do wyobrażeń religijnych zaliczyć należy z kolei symbole solarne (koła, esownice, spirale, krzyże, motywy roślinne symbolizujące „drzewo życia”) oraz lunarne (półksiężyc). Obrazom towarzyszą niekiedy legendy. W większości są to imiona rixów, czyli władców plemion, którzy sprawowali nadzór nad działalnością menniczą.