Pokaż/Ukryj opcje strony

Mennictwo greckie na Sycylii

data publikacji: 4 Sierpnia 2006

autor: dr Witold Garbaczewski

Wśród monet wybijanych przez starożytnych Greków niektóre emisje powstałe na Sycylii cieszą się obecnie, jako dzieła sztuki najwyższej klasy, zasłużonym uznaniem. Decydujący impuls do kolonizacji tej największej wyspy Morza Śródziemnego dali Grecy w VIII w. p.n.e. Oni też przynieśli tutaj mennictwo, bijąc od 2. połowy VI w. p.n.e. monety w tzw. archaicznym stylu.

Przez trzy wieki greckiej dominacji doliczyć się można tutaj ponad 45 mennic, działających jednak dosyć nieregularnie, z częstymi przerwami i w różnych okresach. Badacze dzielą obecnie greckie mennictwo sycylijskie pod względem stylistycznym na kilka okresów.

Awers   Rewers

Fot. tetradrachma, 485-479 p.n.e., Sycylia, men. Syrakuzy, średnica 25,3 mm; zdjęcie z archiwum autora.

Okres pierwszy – archaiczny, trwał od poł. VII w. do ok. 480 r. p.n.e. Monety wybijano wówczas w greckich koloniach założonych przez przybyszów z Chalkis (np. w Naxos), a od ok. połowy VI w. rozpoczęło się mennictwo południowych kolonii doryckich (m.in. w Akragas, czyli dzisiejszym Agrygencie).

W okresie drugim – zwanym przejściowym (ok. 480-413 p.n.e.) – na monetach sycylijskich, zapowiadających już znakomity rozkwit „stylu pięknego”, pojawiać się zaczynają sygnatury rytowników: Eumenesa, Sosiona czy Euainetosa.

Okres trzeci (413-346 p.n.e.) to czas największego rozwoju artystycznego monet sycylijskich, kiedy to wybijano w Syrakuzach i Agrygencie znakomite dekadrachmy sygnowane imionami Kimona, Parmenidasa czy Myrona. W tym właśnie czasie pojawiają się również na Sycylii monety złote i brązowe.

Okres czwarty (354-317 r. p.n.e.) i następne (317-po 210 r. p.n.e.) to czas postępującego upadku mennictwa sycylijskiego. Wyprawa zbrojna koryntyńczyka Timoleona przeciw sycylijskim despotom (345 r. p.n.e.) doprowadziła m.in. do opanowania Syrakuz, co miało również wpływ na mennictwo sycylijskie tego okresu (m.in. pojawienie się na stemplach głowy Zeusa Eleuteriosa). Uzurpacja tyrana Agatoklesa (361-289 p.n.e.) to z kolei czas dominacji menniczej Syrakuz, która trwała aż do czasu pierwszej wojny punickiej (264-241), w wyniku które większa część Sycylii znalazła się w rękach Rzymian. Zdobycie i złupienie Syrakuz przez konsula Marcellusa (212 r. p.n.e.) w okresie drugiej wojny punickiej (218-201 r. p.n.e.) oraz wyparcie z terenu Sycylii Kartagińczyków (do 210 r. p.n.e.) spowodowało, że wyspa ta stała się jedną z prowincji Republiki Rzymskiej.

Barwy i symbol umieszczony na fladze Sycylii

Na stemplach sycylijskich monet pojawiają się bardzo zróżnicowane wyobrażenia, związane przede wszystkim z mityczno-religijnym kręgiem tematycznym (wizerunki bóstw, sceny mitologiczne itp.). Bardzo częste są tutaj również przedstawienia zwierząt, wiążące się najczęściej w jakiś sposób z miejscem emisji (orły rozszarpujące zająca, szarżujący byk, sowa czy dzik). Wyobrażeniom tym towarzyszą legendy, przekazujące nazwy mennic, imiona królów i rytowników.

Podstawową sycylijską jednostką wagową była wspomniana na wstępie litra równa 12 uncjom, wybijana w złocie, srebrze i brązie nie tylko na samej wyspie, ale również na obszarze włoskiego „buta” (Etruria, Kampania). Na Sycylii liczono również – jeśli chodzi o monety srebrne – na drachmy, od jednostek największych – dekadrachm (10) – poczynając, aż na ułamkach drachm kończąc, chociaż najczęściej bito drachmy i tetradrachmy. Złoto monetarne reprezentowane tutaj było całym szeregiem różnych emisji, jednak ilościowo ustępowało znacznie mennictwu srebrnemu. Oprócz tego wybijano również monety z elektronu, jak np. 10, 25, 50 i 100 litr z mennicy syrakuzańskiej.