Pokaż/Ukryj opcje strony

Tęczowy świat na banknotach

data publikacji: 15 Stycznia 2009

autor: Aleksander Pruszak

Pierwszymi zabezpieczeniami papieru, jakie pojawiły się na świecie, były znaki wodne tzw. filigrany. Określano je tak z powodu ich delikatnej konstrukcji. Warsztaty i młyny papiernicze znakowały w ten sposób produkowane przez siebie papiery.

Znaki wodne, znane już w XIII w., na banknotach pojawiły się pod koniec XVIII w. Od drugiej połowy XIX stulecia stosowano również inne zabezpieczenia – kolorowe włókna.

W latach siedemdziesiątych XX w. pojawił się pasek zwany nitką (choć nieokrągły) wtopiony w papier. Następnie, na niektórych banknotach przybrał on formę fastrygi (nazwa angielska okienkowa), gdyż na przemian ukazywał się na powierzchni papieru i odcinkami znikał w jego środku. Obecnie pasek w formie fastrygi jest jednym z najpopularniejszych zabezpieczeń; stosuje go około 60 państw. Przyczyna jego popularności tkwi w trudności jaką sprawia ono fałszerzom.

Spotyka się również zabezpieczenia w formach: farby zmiennej optycznie, farby metalizowanej, folii metalicznej lub graficznego efektu kątowego oraz recto-verso (uzupełniania się lub pokrywania się elementu graficznego obu stron banknotu). Niestety, coraz doskonalsze kopiarki i inne urządzenia dostępne na rynku umożliwiły fałszerzom produkowanie falsyfikatów coraz bardziej przypominających oryginał.

Banki poszukując skuteczniejszego zabezpieczenia banknotów przed fałszerstwem zastosowały folie holograficzne z naniesionym wielowymiarowym obrazem. Hologram zwykły, spotykany na niektórych banknotach, okazał się niepraktyczny – przy zgięciach łamał się i łatwo dawał się podrobić. Obecnie stosuje się go najczęściej jako znak firmowy lub reklamę towaru. Spotyka się również na kartach kredytowych, kasetach video, biletach komunikacji miejskiej i lotniczej.

Hologram występuje w formie nadruku lub nalepki. Najpewniejszą formą hologramu występującą na banknotach jest kinegram w pełni zabezpieczający znak pieniężny przed fałszerstwem. Dobry kinegram powinien być wykonany unikatową technologią, posiadać kilka elementów optycznych tworzących wiele deseni. Przy ogromnie skomplikowanym układzie prążków dawać, w zależności od ułożenia banknotu, grę świateł oraz zmienność rysunku. Powstały efekt nazywany jest obrazem interferencyjnym utworzonym przy nakładaniu się dwóch lub więcej wiązek światła w tym samym obszarze. W jego wyniku wiązki lokalne wzmacniają się lub osłabiają.

Banknoty z kinegramem wysokiej jakości są skuteczną ochroną autentyczności banknotu. Pierwszy hologram pojawił się na okolicznościowym, australijskim, banknocie polimerowym (sztuczne włókno) – nominał 10 dolarów, wydanym w 1988 r. z okazji dwustulecia istnienia Autralii. Obecnie hologramy znajdują się na banknotach około dwudziestu kilku państw. 70 % tej liczby stanowią hologramy w formie pionowego paska (wstążeczki). Typowe kinegramy występują na banknotach euro i angielskich. Hologramy stosowane były także na banknotach państw UGW: szylingach austriackich oraz na markach fińskich i niemieckich. Kinegramy o nieco mniejszej zawartości elementów optycznych również dobrze zabezpieczają banknoty. Dotyczy to banknotów malawijskich (z paskiem hologramowym), norweskich, szwedzkich. Hologramy (kinegramy) stosują na swoich banknotach wymenione państwa i UGW.