Pokaż/Ukryj opcje strony

Kobiety twarzami pieniędzy

data publikacji: 6 Lutego 2017

autor: Magdalena Rakowska

Od kilku lat w wielu krajach Europy i Ameryki pojawiają się głosy, by umieszczać na banknotach wizerunki kobiet. „Nasze pieniądze mówią o nas i o tym, co sobą reprezentujemy jako społeczeństwo – stwierdziła Susan Ades Stone, dyrektor zarządzająca amerykańską organizacją Women on 20s. – Jeśli więc zależy nam na równości płci, na poszanowaniu różnorodności i integracji, najwyższy czas poprzeć słowa czynami”.

Na amerykańskich banknotach widnieją portrety Ojców Założycieli, a także byłych prezydentów Stanów Zjednoczonych. Jedyną kobietą uwiecznioną na amerykańskich pieniądzach jest Martha Washington, żona pierwszego prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki, Georga Washingtona. Jej podobizna zdobi jednodolarową srebrną monetę.

Obecnie w obiegu znajduje się siedem banknotów USA. Na wszystkich figurują wizerunki dystyngowanych, nieżyjących amerykańskich mężów stanu. W 2015 roku organizacja Women On 20s przeprowadziła plebiscyt mający na celu wybór kobiety, której postać mogłaby znaleźć się na banknocie. Wśród 15 wybitnych Amerykanek znalazły się m.in.: Rosa Parks, afroamerykańska działaczka na rzecz praw człowieka; Margaret Sanger, amerykańska feministka, aktywistka na rzecz świadomego macierzyństwa; Susan Anthony, amerykańska sufrażystka walcząca o prawo kobiet do głosowania, a także Harriet Tubman, Afroamerykanka, zbiegła niewolnica, która poprowadziła innych do wolności. W sondażu zwyciężyła ta ostatnia, abolicjonistka. W 2020 roku Harriet Tubman zastąpi na banknocie 20-dolarowym Andrew Jacksona. Będzie to zamiana bardzo symboliczna – siódmy prezydent Stanów Zjednoczonych był właścicielem ogromnej plantacji bawełny, której cała działalność opierała się na pracy czarnoskórych niewolników. Postać Jacksona nie zniknie jednak całkowicie – znajdzie się na odwrotnej stronie banknotu.

tubmanŹródło: CNBC.COM

W 2013 roku również Bank Anglii ogłosił, że na banknotach pięciofuntowych – zamiast Winstona Churchilla – pojawi się wizerunek Elizabeth Fry, angielskiej działaczki społecznej i filantropki. Mimo protestów przeciwko tej decyzji zorganizowano kampanię na rzecz umieszczenia postaci kobiet na banknotach. Ponad 36 000 ludzi podpisało petycję i nakłoniło Bank Anglii do umieszczenia na 10 funtach podobizny słynnej pisarki Jane Austen. Udało się – w 2017 roku zastąpi ona Karola Darwina. Można by zapytać: „Dlaczego Brytyjczycy protestują? Przecież na banknotach w Wielkiej Brytanii i Kanadzie znajduje się podobizna królowej”. Jednak wielu przeciwników zmian podkreśla, że Elżbieta II nie może być traktowana tylko jako kobieta. Zasłużyła na zaszczyt bycia uwiecznioną na banknotach z powodu swojej pozycji.
Trzy kampanie przeprowadzone w trzech krajach – Wielkiej Brytanii, USA i Kanadzie – zakończyły się sukcesem. W każdym z nich postulowano, by bank centralny wyemitował chociaż jeden banknot z kobiecą podobizną. Niektórzy pytali, czy to nie za mało? Skoro kobiety to połowa światowej populacji, to powinny być reprezentowane na połowie wszystkich papierowych środków płatniczych. Jest tak np. w Szwecji, gdzie po sięgnięciu do portfela możemy zobaczyć aktorkę Gretę Garbo, Astrid Lindgren (autorkę Pippi Pończoszanki) i śpiewaczkę operową Birgit Nilsson.

ARŹródło: Zbiory CP NBP

Poza Europą i krajami anglojęzycznymi wizerunki kobiet rzadko trafiają na banknoty. Są jednak wyjątki. W Meksyku, na 500 peso znajduje się portret malarki Fridy Kahlo. W Argentynie pierwsza dama Eva Peron została uwieczniona na 2 peso i 100 peso. W Izraelu postać Goldy Meir (premier Izraela nazywanej Żelazną Damą Izraelskiej Polityki), zdobi banknot 10 szeklowy. Na Filipinach, pani prezydent Corazon Aquino widnieje na 500 peso – w 1986 roku Aquino została wybrana kobietą roku magazynu „Time”. Problem równości skutecznie rozwiązano w Australii, gdzie na każdym banknocie na jednej stronie jest portret mężczyzny, a na drugiej kobiety. Wyjątek stanowi 5 dolarów australijskich z podobizną królowej brytyjskiej – na odwrocie stronie znajduje się budynek parlamentu.

Przy okazji promowania równości płci, pojawił się również problem równości ras. Słychać argumenty, że skoro na banknotach niektórych krajów w równy sposób przedstawia się dwie płcie, to dlaczego nie mówi się także o równym traktowaniu ras? Są wyjątki – w Australii na 50 dolarach australijskich znajduje się portret Davida Unaipona, Aborygena, działacza walczącego o prawa Aborygenów australijskich, wynalazcy i pisarza, nazywanego australijskim Da Vinci.

ASŹródło: Zbiory CP NBP

Kwestia równości płci i ras jest częścią dyskusji na temat zmian, jakie zachodzą w otaczającym nas świecie. Jesteśmy bardziej zróżnicowani, ale też bardziej zintegrowani. Pieniądze powinny to odzwierciedlać. Być może rozwiązanie tego problemu znaleźli twórcy projektów banknotów euro – przed którymi stało trudne zadanie przedstawienia wielu narodów, kultur i historii. W efekcie ich pracy na euro możemy podziwiać stylizowane obrazy okien, drzwi, mostów… architekturę. Nie ma na nich w ogóle portretów ludzi. Podobnie jest w Danii, gdzie wprowadzono do obiegu nową serię banknotów. Są na nich przede wszystkim mosty i prehistoryczne wykopaliska. Wcześniej w obiegu znajdowało się pięć nominałów – na dwóch widniały kobiety, na dwóch mężczyźni, a na jednym kobieta na stronie przedniej i mężczyzna na odwrotnej. Na portalu internetowym duńskiego banku centralnego można znaleźć wyjaśnienie, dlaczego postacie zniknęły z duńskich banknotów – mosty symbolizują związki między różnymi częściami Danii, a także pomiędzy przeszłością i przyszłością.

EuŹródło: Zbiory CP NBP

W historii Polski również nie brakowało wybitnych Polek. Jednak ostatni raz na naszych banknotach obiegowych kobieta pojawiła się 20 lat temu – była to Maria Skłodowska-Curie (na banknocie o nominale 20 tys. złotych). Po wymianie pieniędzy postać kobiety już na środki płatnicze nie powróciła. W obiegowej serii, zatytułowanej „Władcy Polski”, znajdują się książę Mieszko I i polscy królowie z dynastii Piastów i Jagiellonów. Wraz z informacją o emisji banknotu o nominale 500 złotych pojawiły się głosy wzywające do umieszczenia na nich królowej Jadwigi. Jednak umieszczenie tej postaci spowodowałoby zachwianie chronologicznej ciągłości całej serii.

CurieŹródło: NBP

Narodowy Bank Polski nie zapomina jednak o kobietach, o czym świadczą emisje banknotów i monet okolicznościowych. W 2011 roku do obiegu wprowadzono banknot kolekcjonerski z wizerunkiem Marii Skłodowskiej-Curie – z okazji 100. rocznicy przyznania jej Nagrody Nobla w dziedzinie chemii. W 2016 roku, w 1050. rocznicę Chrztu Polski na okolicznościowym banknocie o nominale 20 zł znalazły się stylizowane portrety Mieszka I i Dobrawy.