Pokaż/Ukryj opcje strony

Pieniądz Państw Afryki Zachodniej

data publikacji: 13 Stycznia 2009

autor: Aleksander Pruszak

Pierwsze formy pieniądza w Afryce Zachodniej pojawiły się stosunkowo późno. Plemiona zamieszkujące te ziemie prowadziły w dużym stopniu życie osiadłe. Ziemie ich oddzielone były od innych plemion puszczą, rzekami, mokradłami, pasmem gór i pustynią, czyli obszarami niezamieszkanymi, trudnymi do przebycia. Poważnym utrudnieniem w handlu z odległymi plemionami czy też krajami, zwłaszcza w dawnych wiekach, były plagi różnych żyjątek, do dziś w pełni nieopanowane, zbierające żniwo w postaci groźnych chorób.

Afrykańskie przysłowie mówi: „Wielkie rzeki pożerają oczy". Na brzegach wolno płynących rzek, takich jak Niger, żyją muszki Onochocera, które po wkłuciu się w skórę człowieka składają pod jej powierzchnią jajeczka. Dojrzałe owady drążą w ciele korytarze, docierają do gałki ocznej i wywołują ślepotę. Inne insekty, żyjące nad brzegami jezior, rzek i kanałów nawadniających uprawne pola, wywołują chorobę shisto, dostając się do żył człowieka, składają w nich jajeczka. Symptomem choroby jest krew w moczu i bóle brzucha prowadzące do bezpłodności. Częsta jest też choroba Tumba, jej sprawca – motyl – składa jajeczka na suszącej się wilgotnej bieliźnie.

Ludność plemienna w dawnych wiekach wymieniała suszone ryby i ryż z ludnością Sahary na narzędzia z kamienia i żelaza oraz sól. Handlowano też złotem i miedzią pochodzącymi z terenu Nigru. Duże znaczenie w średniowieczu przypisywano Beninowi. Dobre położenie geograficzne dawało władcom możliwość kontrolowania wielu szlaków handlowych.

Afrykańczycy handlowali przez wiele wieków głównie poprzez wymianę towarową. Miernikiem wartości był towar określony w wartości umownej. Najczęściej funkcję tę pełniły krzyżyki lub sztabki z miedzi, paciorki z gliny albo szkła i baryłki soli. Najistotniejszym jednak miernikiem wartości były muszelki kauri sprowadzane przez Arabów z Malediwów na Oceanie Spokojnym, które raczej pełniły funkcję drobnej monety do niewielkich zakupów. Poważniejsze ośrodki handlowe przeliczały muszelki kauri na złoto, ważąc je w tzw. jednostce rozrachunkowej mitkal (np. w Sudanie Zachodnim 1 mitkal złota stanowił 3 tys. kauri – przełom XV/XVI w.). Jeszcze w XIX w. Europejczycy handlujący na tych terenach przy zapłacie posługiwali się tego typu środkiem płatniczym, licząc 1 mitkal za 8 do 10 kauri.

„Pieniądze afrykańskie" nie miały wartości stałej w przeciwieństwie do towarów z Europy. Wartość towaru afrykańskiego w handlu wymiennym zależała od koniunktury na rynku. Dlatego negocjacje między kupującymi i sprzedającymi były to bardzo trudne. Znaczną trudność w handlu stanowiły też koszty ceł, myt, różnych opłat, a także zwyczajowych podarunków na rzecz władców.

Uprawne ziemie Ameryki w strefie tropikalnej potrzebowały wielu ludzi do pracy. Europejczycy i Indianie byli mało odporni na choroby tropikalne i te pochodzące starego świata. Afrykanie, żyjąc w trudnym środowisku przyrodniczym, byli bardziej odporni na choroby, więc stali się dla Europejczyków ważnym „towarem" wymiennym prowadzonym drogą morską, który zakończył długą izolację Afryki. Zdarzało się, że wodzowie plemienni, w wyniku wojny, schwytawszy w niewolę jeńców, sprzedawali ich Europejczykom, ale nie przynosił on dużych dochodów mieszkańcom Europy. Ważniejsze było zapewnienie dopływu siły roboczej dla plantacji w Ameryce.

Wraz z pojawieniem się Europejczyków, specyficznym rodzajem pieniądza stosowanym od rzeki Senegal do aktualnie Wybrzeża Kości Słoniowej były sztaby z żelaza. Sztaby te, około 3-metrowe, o wadze około 13 kg, przeważnie z nacięciami co dwadzieścia pięć lub trzydzieści centymetrów, stanowiły formę jednostek pieniężnych. Innym rodzajem pieniądza używanym w strefie Złotego Wybrzeża był złoty piasek, od którego w XVIII w. pojawiła się nowa jednostka pieniężna – uncja uważana za równowartość ceny połowy uncji złotego piasku. Nad Zatoką Biafrańską używano do wymiany pęki mosiężnych podkówek.

Wiele państw okupowało Afrykę Zachodnią, ale od 1914 r. nad prawie całym jej terytorium sprawowała pieczę Francja. Jednak rodzące się duże rozdźwięki polityczne wśród plemion spowodowały podział Francuskiej Afryki Zachodniej na osobne kolonie, z których wyłoniły się niepodległe państwa. W 1948 r. Francja zawarła układ z byłymi koloniami afrykańskimi w zakresie finansowo-politycznej współpracy obszaru franka francuskiego. Francuski skarb państwa gwarantujący od 1948 r. stały parytet franka francuskiego (FF) do franka (CFA – „frank czarny") zawiesił wymienialność franka CFA i ograniczył ją do państw CFA w celu zapobieżenia ucieczki kapitału. Obecnie w obiegu znajdują się banknoty CFA w n/w państwach Afryki Zachodniej. 

  

L.p.
Państwo
Identyfikator literowy
1.
Benin (Dachomej)
B
2.
Burkina Faso (Górna Wolta)
C
3.
Mali
D
4.
Niger
H
5.
Senegal
A
6.
Togo
T
7.
Wybrzeże Kości Słoniowej
A

Banknoty tego samego nominału mają dla wszystkich państw rysunek awersu i rewersu taki sam. Różnią się tylko identyfikatorem państwa.