Pokaż/Ukryj opcje strony

Stopa rezerwy obowiązkowej

(minimalna stopa rezerwy) – miernik kwoty rezerwy obowiązkowej, jaką banki komercyjne są zobowiązane wpłacić do banku centralnego (w Polsce jest nim NBP) w celu zabezpieczenia ich wypłacalności (banków komercyjnych). W zależności od tego, jaki jest wskaźnik rezerwy obowiązkowej bank centralny decyduje o tym jaka jest podaż pieniądza. Stopa rezerwy obowiązkowej może być naliczana od wkładów złotowych płatnych na żądanie, od wkładów złotowych – terminowych, wkładów w walutach obcych płatnych na żądanie i od wkładów terminowych w walutach obcych.

Zakładając, że stopa rezerwy obowiązkowej wynosi 5%, bank komercyjny jest zobowiązany z każdych 100 zł zdeponowanych w banku przekazać na depozyt w banku centralnym 5 zł, reszta może posłużyć na cele kredytowe. W ten sposób do obiegu trafia 95 zł (100 - 5), które mogą zostać ponownie zdeponowane. Gdyby bank centralny zwiększył stopę rezerw do 6%, to bank komercyjny wpłaciłby na depozyt do banku centralnego 6 zł, a na cele kredytowe pozostałoby 94 zł.

Bank centralny może w ten sposób sterować podażą pieniądza poprzez zwiększanie stopy rezerw, co spowoduje zmniejszenie podaży pieniądza lub poprzez zmniejszanie stopy rezerw, co w efekcie zwiększy podaż pieniądza. Zmniejszenie stopy rezerw obniża bezpieczeństwo systemu bankowego.

Mnożnik kreacji pieniądza:
W pewnym uproszczeniu mnożnik kreacji pieniądza jest odwrotnością stopy rezerwy obowiązkowej. Zmieniając stopę rezerwy obowiązkowej bank centralny może wpływać na wielkość podaży pieniądza. Im mniejsza stopa rezerwy obowiązkowej, tym więcej pieniądza mogą wykreować banki komercyjne poprzez zwiększenie swojej akcji kredytowej. Przykładowo, jeśli bank centralny zmniejszy stopę rezerwy obowiązkowej z 5% na 4%, to może skutkować to zwiększeniem podaży pieniądza o 25% (mnożnik kreacji pieniądza zwiększy się z 20 do 25).

Stopy rezerwy obowiązkowej w Polsce:
Wysokość stopy rezerw obowiązkowych w Polsce ustala Rada Polityki Pieniężnej NBP. Od 31 października 2003 r. stopa rezerwy obowiązkowej wynosiła 3,50% dla wszystkich rodzajów depozytów. W maju 2009 r. została obniżona do 3%. Od 31.12.2010 r. stopa rezerwy obowiązkowej została podwyższona do 3.50%. Od 30 września 2003 r. wszystkie banki pomniejszają naliczoną rezerwę obowiązkową o równowartość 500 tys. euro. Środki rezerwy obowiązkowej od 1 maja 2004 r. są oprocentowane. W 1990 roku stopa rezerwy obowiązkowej wynosiła 30%.

Zróżnicowanie stopy rezerwy obowiązkowej jest duże, zarówno pomiędzy krajami jak i w czasie. W dużym stopniu wielkość stopy rezerw zależy od stabilności systemu bankowego (czym większe zagrożenie dla stabilności systemu bankowego, tym stopy rezerw są większe). Są kraje, które obecnie ustaliły te stopy na wysokim poziomie (np. Chiny (20,5%), Brazylia (20%), Hongkong (18%), są takie o niskich stopach (np. Czechy i Węgry (2%) czy strefa euro (1%)), ale są też kraje, w których nie określa się wielkości stopy rezerwy obowiązkowej, np. Australia (od 1988 r.), Kanada (od 1992 r), Nowa Zelandia (od 1999 r.) czy Szwecja.

Wielka Brytania zmniejszała stopy rezerwy obowiązkowej z 20,5% w 1968 r. do 15,9% w 1978, 5,0% w 1988 i 3,1% w 1998 r.