Pokaż/Ukryj opcje strony

Kredyt bankowy

umowa zawarta w formie pisemnej pomiędzy bankiem a kredytobiorcą. Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Kwestie związane z kredytem reguluje ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. 1997 Nr 140 poz. 939, art. 69). W tym akcie prawnym jest zdefiniowane pojęcie kredytu.

Cechy kredytu bankowego

  • Umowa kredytowa dochodzi do skutku w momencie jej podpisania. Bank musi postawić do dyspozycji kredytobiorcy określoną kwotę – nawet jeśli zmienią się np. warunki rynkowe.
  • Umowa kredytu jest dwustronnie zobowiązująca. Bank zobowiązuje się do udostępnienia kredytobiorcy określonej kwoty pieniędzy, a kredytobiorca – do korzystania z tej kwoty na warunkach określonych w umowie i do jej zwrotu wraz z odsetkami w określonym terminie.
  • Kredyt jest odpłatny. Bank za udostępnione kredytobiorcy środki pobiera zapłatę w postaci odsetek, prowizji, a w przypadku opóźnienia w spłacie kredytu – odsetek za zwłokę.
  • Kredyt jest pieniężny. Bank stawia do dyspozycji kredytobiorcy określoną kwotę pieniędzy.
  • Kredyt jest celowy. Sposób wykorzystania środków jest zawsze z góry określony.

Okres kredytowania

Okres kredytowania to określony w umowie kredytowej okres od chwili wypłaty pieniędzy do dnia spłaty ostatniej raty kredytu.

Podział kredytów bankowych

Typy kredytów:

  • kredyt dla podmiotów gospodarczych:
  • kredyt obrotowy,
  • kredyt w rachunku bieżącym,
  • kredyt w rachunku kredytowym,
  • kredyt celowy przeznaczony na określoną w umowie operację,
  • kredyt na pokrycie bieżących zobowiązań udzielony jako pomoc finansowa w przypadku braku środków pieniężnych na pokrycie zobowiązań z okresem kredytowania krótszym niż 30 dni,
  • linia kredytowa odnawialna i nieodnawialna,
  • kredyt sezonowy,
  • kredyt inwestycyjny udzielany na sfinansowanie inwestycji;
  • kredyt dla osób fizycznych:
    • kredyt mieszkaniowy,
    • kredyt hipoteczny,
    • kredyt o zabezpieczeniu innym niż hipoteka,
    • kredyt konsumpcyjny,
    • kredyt gotówkowy,
    • kredyt samochodowy,
    • kredyt studencki,
    • kredyt w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym.

Kredyty mogą mieć charakter odnawialny lub nieodnawialny. Cechą charakterystyczną kredytów odnawialnych jest to, że spłata kredytu zwiększa kwotę kredytu dostępną do wypłaty w przyszłości – ograniczoną przyznanym przez kredytodawcę limitem. Kredyty nieodnawialne to takie, które można wykorzystać tylko raz, a spłata kapitału tych kredytów nie zwiększa kwoty kredytu dostępnej do wypłaty.

Ze względu na okres kredytowania można wyróżnić kredyty:

  • krótkoterminowe, udzielane z reguły do 1 roku,
  • średnioterminowe, udzielane od 1 roku do 3 lub 5 lat,
  • długoterminowe, udzielane powyżej 3–5 lat.

Ze względu na formę kredytowania można wyszczególnić:

  • kredyt na rachunku bieżącym
    • wiąże się z powstaniem debetu na rachunku klienta banku;
    • odsetki są naliczane od aktualnego zadłużenia;
    • udzielany dla klientów posiadających rachunek bieżący w danym banku.
  • kredyt na rachunku kredytowym
    • uruchomienie kredytu następuje przez otwarcie dla kredytobiorcy specjalnego rachunku kredytowego;
    • może wstępować jako kredyt docelowy (na sfinansowanie jednej transakcji), na wymagalne zobowiązania, kasowy, sezonowy, w formie linii kredytowej.
  • dyskontowy – w formie doraźnych transakcji dyskonta weksla lub w formie linii odnawialnej lub nieodnawialnej kredytu dyskontowego,
  • akceptacyjny – jednorazowy – w formie doraźnych transakcji akceptowania weksla bądź w formie linii kredytu akceptacyjnego (odnawialnej lub nieodnawialnej),
  • tzw. kredyt kartowy,
  • związany ze skupem faktur,
  • w formie linii kredytowej nieodnawialnej i odnawialnej,
  • rolowany, jeżeli bank wielokrotnie przedłuża termin jego spłaty, terminy te mogą być ustalane z góry, oprocentowanie jest zmienne, ustalane w terminach kolejnych rolowań,
  • pomostowy – poprzedzający udzielenie kredytu zasadniczego (inwestycyjnego, hipotecznego, na realizację inwestycji z funduszy strukturalnych) i spłacany z tych kredytów.

Ze względu na stawkę procentową można wyróżnić kredyty:

  • o stałym oprocentowaniu, tzn. kredyt zachowuje jednakową stopę procentową przez cały okres obowiązywania umowy, najczęściej dotyczy to kredytów krótkoterminowych oraz gdy odsetki są naliczane z góry,
  • o zmiennym oprocentowaniu, tj. stawka rosnąca lub malejąca w zależności od zmian, jakim ulega oprocentowanie kredytu, przy czym bank musi z góry określić warunki zmiany stopy procentowej w umowie,
  • stało-zmiennej stopie procentowej, tzn. stała stopa jest stosowana w określonych podokresach (ustalana arbitralnie przez bank).

Podział kredytów ze względu na sposób ich spłaty (kapitału i odsetek):

  • o stałych bądź zmiennych ratach kapitałowych,
  • o stałej lub zmiennej stopie procentowej,
  • annuitetowe, w których łączne spłaty kapitału i odsetek są jednakowe, przy czym początkowo kredytobiorca płaci większe odsetki i mniejsze raty kapitałowe, następnie wraz z upływem czasu na skutek zmniejszenia się zadłużenia część odsetkowa zmniejsza się, a zwiększa się udział raty kapitałowej w okresowej spłacie,
  • kredyty, w których odsetki są płacone „z góry” bądź „z dołu”, o ustalonych ratach w trakcie trwania umowy kredytowej.

Podział kredytów ze względu na sposób wykorzystania sumy kredytowej:

  • jednorazowe, kredyty w całości są wykorzystywane w określonym w umowie terminie,
  • w transzach – środki finansowe są stawiane do dyspozycji w ratach, w określonych w umowie kwotach i terminach,
  • w ciągnieniach, gdy kwota kredytu jest wykorzystywana w dowolnych kwotach i terminach, zależnie od potrzeb kredytobiorcy.

Wniosek kredytowy

Wniosek kredytowy zawiera w szczególności: kwotę kredytu, cel, okres kredytowania, terminy spłaty, informacje o zadłużeniu ogółem, w tym z tytułu innych kredytów i pożyczek, dane o sytuacji finansowej kredytobiorcy oraz proponowane formy zabezpieczenia.

Etapy realizacji umowy kredytu bankowego

  1. Wnioskowanie.
  2. Analiza sytuacji finansowej wnioskodawcy.
  3. Podjęcie decyzji kredytowej przez bank.
  4. Podpisanie umowy.
  5. Wypłata kredytu w formie określonej umową.
  6. Kontrola zgodności wykorzystania kredytu z zapisami umownymi.

Bank ma obowiązek uzależnić przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Zdolność kredytowa to zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Kredytobiorca jest obowiązany przedłożyć na żądanie banku dokumenty i informacje niezbędne do dokonania oceny zdolności kredytowej. Kredytobiorca jest obowiązany umożliwić kontrolę jego sytuacji finansowej oraz wykorzystania i spłaty kredytu.

Wybrane czynniki brane pod uwagę w procesie analizy zdolności kredytowej (analizy kredytowej):

  • osoba fizyczna – majątek, dochody, zatrudnienie, informacje o innych kredytach,
  • osoba prawna i jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej – analiza wyników finansowych (rentowność, wypłacalność), ocena płynności finansowej, ocena sprawności działania, historia współpracy z bankami.

Treść umowy kredytu

Prawo bankowe precyzuje kształt umowy kredytowej. Każda umowa kredytowa powinna zostać zawarta na piśmie oraz powinna zawierać określone w ustawie elementy. Powinna dokładnie precyzować strony umowy kredytowej.

Elementy występujące w typowej umowie kredytu bankowego:

  • data i miejsce zawarcia umowy,
  • dane stron umowy,
  • postanowienia ogólne,
  • kwota i waluta kredytu – w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż PLN, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, stosowanego do wyznaczania przepływów umownych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu,
  • cel kredytu,
  • okres kredytowania,
  • zasady i termin spłaty kredytu,
  • wysokość prowizji,
  • wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany,
  • sposób zabezpieczenia kredytu,
  • zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu,
  • termin i sposób postawienia do dyspozycji kwoty kredytowej,
  • informacje o warunkach zmiany i odstąpienia od umowy przez bank i kredytobiorcę,
  • informacje o skutkach naruszenia umowy oraz inne ustalenia stron.

Kwota kredytu może zostać wypłacona w formie gotówkowej, pozostawiona do dyspozycji kredytobiorcy w postaci środków na jego koncie bankowym albo przekazana przez bank bezpośrednio dla dostawcy celu kredytowania.

Strony umowy kredytu

Zgodnie z polskim prawem udzielanie kredytów jest czynnością bankową sensustricto (art. 5 ust. 1 ustawy Prawo bankowe), a zatem może być wykonywane wyłącznie przez banki. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy szczególne przepisy dają taką możliwość innemu podmiotowi (np. na mocy ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych kredytów mogą udzielać również SKOKi). Podmioty, które bez zezwolenia prowadziłyby działalność polegającą na gromadzeniu środków pieniężnych innych osób fizycznych, osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, w celu udzielania kredytów, pożyczek pieniężnych lub obciążania ryzykiem tych środków w inny sposób, podlegają grzywnie do 10 mln złotych i karze pozbawienia wolności do lat 5.

Stroną dominującą w stosunku kredytowym jest podmiot udzielający kredytu, który określa warunki kredytu i jest uprawniony do kontroli jego wykorzystania oraz uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej (albo posiadania odpowiedniego zabezpieczenia kredytu i posiadania wiarygodnego programu naprawczego, którego realizacja zapewni uzyskanie zdolności kredytowej w określonym czasie), przy czym nie jest zobowiązany do udzielenia kredytu, nawet jeżeli osoba ubiegająca się o kredyt ją posiada.

Przy zaciąganiu kredytu należy mieć świadomość, że finansowanie to niesie ze sobą dodatkowe koszty. Koszt kredytu to suma wszystkich kosztów, które kredytobiorca jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt. Są to w szczególności odsetki oraz prowizje i marże, a także koszty dodatkowych usług niezbędnych, by otrzymać środki finansowe – może to być np. konieczność wykupienia ubezpieczenia.

Wybrane formy zabezpieczenia kredytu:

  • osobowe:
    • poręczenie wg Prawa cywilnego – podmiot trzeci zobowiązuje się do spłaty kredytu z odsetkami, jeżeli kredytobiorca nie spłaci go w terminie,
    • weksel własny in blanco – kształtuje dodatkową ścieżkę egzekwowania roszczeń banku. Sporządza się deklarację wekslową, według której bank jest uprawniony wypełnić weksel w przypadku zaprzestania spłaty,
    • poręczenie wekslowe (awal),
    • gwarancja bankowa,
    • ubezpieczenie kredytu,
    • przelew wierzytelności (cesja),
    • przystąpienie do długu;
  • rzeczowe:
    • zastaw na rzeczach i prawach,
    • blokada środków na rachunku bankowym – ustalona pisemnie z wykluczeniem odwołania,
    • kaucja – wymaga umowy pisemnej, składa się ją na odrębnym rachunku bankowym,
    • przewłaszczenie na zabezpieczenie,
    • hipoteka – zabezpieczenie spłaty kredytu na nieruchomości, dla której założono księgę wieczystą. Przypisana jest do nieruchomości bez względu na to, kto jest jej właścicielem. Nie można ustanowić jej na nieruchomości, którą dłużnik ma tylko do użytku.