Pokaż/Ukryj opcje strony

Konkurencja

(łac. concurrentia 'biec razem' w rozumieniu współzawodnictwa czy rywalizacji) – mechanizm, za pomocą którego wszyscy uczestnicy procesu gospodarowania na poszczególnych rynkach dążą do osiągnięcia jak największych korzyści. Przykładowo producenci i sprzedawcy konkurują o kupujących, konsumenci konkurują o dobra, przedsiębiorcy o czynniki wytwórcze, pracownicy o miejsca pracy.

Funkcja regulacyjna:

Konkurencja jest więc mechanizmem regulującym funkcjonowanie gospodarki kapitalistycznej na trzy sposoby.

Po pierwsze konkurencja reguluje wymianę dóbr. Dostawcy i nabywcy na rynkach dóbr, konkurując między sobą, dochodzą do porozumienia co do wysokości cen i wielkości transakcji w procesie wymiany. Tym sposobem konkurencja prowadzi gospodarkę do osiągnięcia stanu równowagi, gdyż wielkość popytu równa się wielkości podaży na poszczególnych rynkach, czyli rynki zostają oczyszczone.

Po drugie, konkurencja reguluje alokację czynników produkcyjnych. Dzięki niej dostawcy i nabywcy na wszystkich rynkach czynników wytwórczych, konkurując między sobą, określają, jakie czynniki i w jakich ilościach zostaną wykorzystane do produkcji poszczególnych dóbr. Tak więc w gospodarce następuje efektywne wykorzystanie wszystkich zasobów czynników wytwórczych.

Po trzecie, konkurencja reguluje dystrybucję dochodów będących rezultatem funkcjonowania gospodarki. Dzięki procesowi wymiany dóbr i alokacji czynników zostają określone dochody jednostek uczestniczących w procesie gospodarowania odpowiednio do wartości wytworzonej przez nie dla społeczeństwa.

Cechy charakterystyczne:

Zakres i siła, a więc skuteczność mechanizmu konkurencji zależy przede wszystkim od możliwości wejścia na rynek. Tę swobodę wejścia determinują uwarunkowania instytucjonalne i techniczne, np. regulacje prawne jak licencje lub koncesje albo dostęp do surowców naturalnych.

Ze względu na liczbę przedsiębiorstw na rynku, czyli ich siłę rynkową, wyróżnia się następujące rodzaje konkurencji: konkurencja doskonała, konkurencja niedoskonała, czyli monopolistyczna i oligopolistyczna, a także monopol. W poniższej tabeli przedstawione są te cztery rodzaje konkurencji, ze względu na najważniejsze cechy charakterystyczne tych struktur rynkowych.

Zestawienie cech charakterystycznych poszczególnych struktur rynkowych
Cecha charakterystycznaKonkurencja doskonałaKonkurencja monopolistycznaOligopolMonopol
Liczba przedsiębiorstw na rynkuWieleDużoKilkaJedno
Rodzaj produktuIdentycznyZróżnicowanyIdentyczny lub zróżnicowanyBrak bliskich substytutów
Bariery wejściaŻadnePewnePoważneNiemożność wejścia
Kontrola cenŻadnaPewnaZnacznaZnaczna
Współczynnik koncentracji0%NiskiWysoki100%

Nauki ekonomiczne:

Konkurencja jest także przedmiotem badań ekonomistów zajmujących się ekonomiami szczegółowymi, czy naukami ekonomicznymi, jak np. Michael Porter analizuje konkurencję sektorową czy Philip Kotler bada konkurencję w marketingu.