Pokaż/Ukryj opcje strony

Deflacja

długotrwały spadek przeciętnego poziomu cen w gospodarce, przekładający się na wzrost siły nabywczej pieniądza. W warunkach deflacji za tą samą ilość pieniędzy po pewnym czasie można kupić więcej towarów i usług. Przeciwieństwem deflacji jest inflacja.

Przyczyny deflacji:

- brak proporcjonalnej do wzrostu gospodarczego emisji pieniądza,

- głęboka recesja prowadząca do silnego spadku popytu,

- nadmierne oprocentowanie lokat terminowych, przez co tezauryzacja pieniądza staje się opłacalna,

- spłata zobowiązań kredytowych przy braku emisji pieniądza i wstrzymaniu akcji kredytowej.

Skutki deflacji:

- zmniejszenie opłacalności produkcji (tylko w przypadku regulacji rynkowych uniemożliwiających obniżenie kosztów produkcji),

- wzrost siły nabywczej pracującej części społeczeństwa (tylko w przypadku zamrożenia płac),

- odsunięcie w czasie konsumpcji i zamówień przemysłu (w oczekiwaniu na niższe ceny), co napędza recesję.

Sposoby likwidacji deflacji:

- emisja pieniędzy ożywiająca popyt – wyrównanie niedoboru pieniądza na rynku, który wywołał deflację,

- obniżenie stóp procentowych, dzięki czemu inwestycje w realną gospodarkę stają się bardziej opłacalne od tezauryzacji pieniędzy,

- ujemne oprocentowanie lokat terminowych jako opłata za „parkowanie” pieniądza (koncepcja niemieckiego ekonomisty Silvio Gesella),

- roboty publiczne zmniejszające bezrobocie, prowadzące do odbudowania popytu poprzez wypłacanie pensji robotnikom (koncepcja Johna Maynarda Keynesa),

- negatywny podatek dochodowy (NIT) – dofinansowanie najniżej zarabiających (koncepcja Miltona Friedmana).

Rola deflacji

Wraz ze spopularyzowaniem teorii popytowych – tu największa zasługa Johna Maynarda Keynesa – zjawisko deflacji stało się rzadkie. Współcześnie deflacja występuje bardzo rzadko, gdyż w polityce ekonomicznej większości państw dominuje presja na utrzymywanie stałej, niewielkiej inflacji, uważanej obecnie przez sporą część ekonomistów za korzystną dla gospodarki (zwolennicy interwencyjnej polityki podaży pieniądza). Występowanie deflacji (jak na przykład w latach 90. XX w. w Japonii, gdzie silnie zadłużone przedsiębiorstwa – przy wzrastających kosztach kredytu – nie miały wystarczających środków do dalszej ekspansji) wiąże się w dzisiejszych czasach zazwyczaj ze stagnacją gospodarczą przy jednoczesnym wysokim zadłużeniu wewnętrznym.

Po raz pierwszy od 1972 r. deflacja w Polsce wystąpiła w lipcu 2014 r. Statystyczny spadek cen utrzymywał się do listopada 2016 r.

W niektórych dziedzinach gospodarki obserwuje się częste spadki cen (np. telekomunikacja i informatyka, gdzie spadek cen urządzeń i usług nawet w skali jednego roku potrafi przekroczyć 50%), ale nie świadczy to bezpośrednio o deflacji – jest to efekt postępu technologicznego i wzrostu produkcji.