Pokaż/Ukryj opcje strony

Bilans (rachunkowość)

zestawienie aktywów i pasywów jednostki sporządzane na początek (bilans otwarcia) i koniec (bilans zamknięcia) okresu sprawozdawczego (obrachunkowego) w organizacjach prowadzących księgowość według zasad tzw. pełnej rachunkowości. Należy do obowiązkowych sprawozdań finansowych.

Bilans stanowi fotografię składników majątkowych przedsiębiorstwa i źródeł ich finansowania w określonym momencie. Jest obowiązkowym elementem sprawozdania finansowego i informuje o zasobach kontrolowanych przez jednostkę oraz sposobach ich pozyskania (zobowiązaniach i kapitałach własnych). W międzynarodowych standardach rachunkowości (MSR) zamiast określenia „bilans" funkcjonuje nazwa: „sprawozdanie z sytuacji finansowej" (z ang. statement of financial position). MSR nie narzucają (w przeciwieństwie do ustawy o rachunkowości) sztywnego nazewnictwa oraz formy prezentacji danych finansowych jednostki w sprawozdaniu finansowym, stad też np. spółki notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie sporządzające sprawozdania finansowe według MSR często stosują takie określenia jak w ustawie o rachunkowości, to jest „bilans" zamiast „sprawozdanie z sytuacji finansowej".

Jedną z pozycji bilansu jest zysk / strata, wykazywany w drugim obowiązkowym elemencie sprawozdania jakim jest rachunek zysków i strat (rachunek wyników).

Bilans dla jednostek innych niż banki i zakłady ubezpieczeń (wzór według załącznika nr 1 Ustawy o rachunkowości):

Aktywa

A

I.

Wartości niematerialne i prawne

1.

Koszty zakończonych prac rozwojowych

2.

Wartość firmy

3.

Inne wartości niematerialne i prawne

4.

Zaliczki na wartości niematerialne i prawne

II.

Rzeczowe aktywa trwałe

1.

Środki trwałe

a)

grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu)

b)

budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej

c)

urządzenia techniczne i maszyny

d)

środki transportu

e)

inne środki trwałe

2.

Środki trwałe w budowie

3.

Zaliczki na środki trwałe w budowie

III.

Należności długoterminowe

1.

Od jednostek powiązanych

2.

Od pozostałych jednostek

IV.

Inwestycje długoterminowe

1.

Nieruchomości

2.

Wartości niematerialne i prawne

3.

Długoterminowe aktywa finansowe

4.

Inne inwestycje długoterminowe

V.

Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe

1.

Aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego

2.

Inne rozliczenia międzyokresowe

B.

Aktywa obrotowe

I.

Zapasy

1.

Materiały

2.

Półprodukty i produkty w toku

3.

Produkty gotowe

4.

Towary

5.

Zaliczki na dostawy

II.

Należności krótkoterminowe

1.

Należności od jednostek powiązanych

a)

z tytułu dostaw i usług

b)

inne

2.

Należności od pozostałych jednostek

a)

z tytułu dostaw i usług

b)

z tytułu podatków, dotacji, ceł, ubezpieczeń...

c)

inne

d)

dochodzone na drodze sądowej

III.

Inwestycje krótkoterminowe

1.

Krótkoterminowe aktywa finansowe

2.

Inne inwestycje krótkoterminowe

IV.

Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe

Pasywa

A.

Kapitał (fundusz) własny

I.

Kapitał (fundusz) podstawowy

II.

Należne wpłaty na kapitał ... (wielkość ujemna)

III.

Udziały (akcje) własne (wielkość ujemna)

IV.

Kapitał (fundusz) zapasowy

V.

Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny

VI.

Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe

VII.

Zysk (strata) z lat ubiegłych

VIII.

Zysk (strata) netto

IX.

Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego (wielkość ujemna)

B.

Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania

I.

Rezerwy na zobowiązania

1.

Rezerwa z tyt. odroczonego podatku dochodowego

2.

Rezerwa na świadczenia emerytalne i podobne

3.

Pozostałe rezerwy

II.

Zobowiązania długoterminowe (powyżej 12 miesięcy)

1.

Wobec jednostek powiązanych

2.

Wobec pozostałych jednostek

a)

kredyty i pożyczki

b)

z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych

c)

inne zobowiązania finansowe

d)

inne

III.

Zobowiązania krótkoterminowe (do 12 miesięcy)

1.

Wobec jednostek powiązanych

a)

z tytułu dostaw i usług

b)

inne

2.

Wobec pozostałych jednostek

a)

kredyty i pożyczki

b)

z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych

c)

inne zobowiązania finansowe

d)

z tytułu dostaw i usług

e)

zaliczki otrzymane na dostawy

f)

zobowiązania wekslowe

g)

z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń

h)

z tytułu wynagrodzeń

i)

inne

3.

Fundusze specjalne

IV.

Rozliczenia międzyokresowe

1.

Ujemna wartość firmy

2.

Inne rozliczenia międzyokresowe

Cechy bilansu

Bilans jednostki gospodarczej powinien posiadać następujące cechy:
- zupełność,
- rzetelność,
- sprawdzalność,
- ciągłość,
- przejrzystość.

Zupełność bilansu oznacza, że obejmuje on dane dotyczące zdarzeń gospodarczych, które wystąpiły w danym okresie. Rzetelność, to prezentacja składników zgodnie ze stanem rzeczywistym co do ich rodzaju i wartości. Sprawdzalność, to możliwość porównania pozycji bilansu ze źródłami z których pochodzą pod względem kompletności i poprawności. Zasada ciągłości oznacza, że bilans zamknięcia jednego okresu jest bilansem otwarcia następnego okresu. Przejrzystość bilansu jest zachowana, gdy bilans przyjmuje odpowiednią formę prezentacji, pozycje są grupowane według treści ekonomicznej, ich ujęcie umożliwia analizę stanu środków i źródeł ich finansowania oraz orientację w sytuacji finansowej.

Układy bilansu

Zgodnie z IV Dyrektywą Unii Europejskiej bilans może być sporządzony w układzie jednostronnym lub dwustronnym.
W formie dwustronnej składniki majątku (aktywa) są wykazywane oddzielnie od źródeł ich finansowania (kapitału własnego i zobowiązań). W wersji jednostronnej aktywa są przedstawiane na przemian ze źródłami ich finansowania. W układzie jednostronnym uwidacznia się podejście właścicielskie: jest on tak prezentowany, aby dostarczał informację inwestorowi o wartości kapitału równoważonego aktywami netto. Formę dwustronną uznaje się za tradycyjną, jest ona stosowana szerzej niż jednostronna.

Bilans dla organizacji opartej na wiedzy

Tradycyjny bilans przedsiębiorstwa nie ujawnia wielu kategorii niematerialnych czynników wytwórczych charakterystycznych dla gospodarki opartej na wiedzy. Dlatego zgodnie z zasadami nowego działu rachunkowości finansowej, tj. rachunkowości aktywów kompetencyjnych i kapitału intelektualnego, zaleca się, aby obok tradycyjnego bilansu sporządzać bilans oparty na wiedzy lub bilans pełny. Bilans oparty na wiedzy stanowi logiczne rozwinięcie tradycyjnego bilansu, który został uzupełniony po stronie aktywów o część „Aktywa kompetencyjne" oraz po stronie pasywów o część „Kapitał intelektualny". Aktywa kompetencyjne składają się z następujących pozycji sprawozdawczych: wiedza, umiejętności, doświadczenie oraz projekty badawcze. Na kapitał intelektualny składa się: kapitał intelektualny przyjęty, kapitał intelektualny wytworzony oraz kapitał doświadczenia. Z kolei bilans pełny dodatkowo zawiera części „Aktywa marketingowe" oraz „Kapitał relacji z otoczeniem". Wprowadzenie tych kategorii sprawozdawczych nie narusza równowagi bilansowej, ponieważ wartości ekonomiczne prezentowane w nowych pozycjach bilansowych wynikają z dwustronnych zapisów operacji gospodarczych na odpowiadających im kontach księgowych. Bilans oparty na wiedzy oraz bilans pełny stanowią fakultatywny element sprawozdania finansowego, który można dołączać do informacji dodatkowej. Takie uzupełnienie sprawozdania finansowego, choć nie jest obowiązkowe, pozytywnie wpływa na jego cechy jakościowe, tj. istotność, wiarygodność, wierne odzwierciedlenie, przewaga treści nad formą oraz kompletność.