Pokaż/Ukryj opcje strony

Strategia celu inflacyjnego

strategia polityki pieniężnej, w której bank centralny państwa publicznie zobowiązuje się do osiągnięcia i utrzymywania inflacji na określonym poziomie w danym horyzoncie czasowym.

Strategia celu inflacyjnego polega na skoncentrowaniu się na osiągnięciu zaplanowanego poziomu inflacji. Banki centralne realizujące tę strategię analizują wiele wskaźników makroekonomicznych i finansowych, w tym prognozę inflacji, przy podejmowaniu decyzji dotyczących polityki pieniężnej. W ramach strategii celu inflacyjnego banki centralne nie są związane dodatkowymi celami, charakterystycznymi dla innych strategii polityki pieniężnej, takimi jak tempo wzrostu podaży pieniądza czy poziom kursu walutowego.

Podstawowe elementy strategii celu inflacyjnego i warunki jej skuteczności

Podstawowymi elementami strategii celu inflacyjnego są1:

  • uznanie stabilności cen za nadrzędny cel polityki pieniężnej;
  • publiczne ogłoszenie numerycznego celu inflacyjnego;
  • uwzględnienie wielu wskaźników ekonomicznych, w tym prognoz inflacji, w procesie podejmowania decyzji;
  • przejrzystość (komunikacja z otoczeniem);
  • kontrola demokratyczna banków centralnych, umożliwiająca rozliczenie banku centralnego z realizacji założonych celów.

Wśród warunków skuteczności strategii celu inflacyjnego należy wymienić 2:

  • brak tzw. dominacji fiskalnej,

Poziom celu inflacyjnego

Poziom celu inflacyjnego w poszczególnych państwach jest ustalany na podstawie ogólnych zasad dotyczących wpływu inflacji na gospodarkę oraz uwarunkowań charakterystycznych dla danego kraju. Z jednej strony badania ekonomiczne wskazują na negatywny wpływ wysokiej inflacji na gospodarkę, m.in. ze względu na podwyższoną niepewność, niższą efektywność mechanizmu cenowego, tzw. koszty zdzieranych zelówek i koszty zmiany menu oraz niepożądane efekty redystrybucji majątku. Z drugiej strony badania wskazują, że zerowa lub ujemna inflacja (deflacja) również może wpływać negatywnie na gospodarkę, m.in. z uwagi na sztywność płac nominalnych w dół, możliwe systematyczne błędy w pomiarze inflacji, ryzyko osiągnięcia efektywnego dolnego ograniczenia dla nominalnych stóp procentowych i ryzyko wpadnięcia w tzw. pułapkę deflacyjną. W konsekwencji przyjmuje się, że inflacja powinna kształtować się średnio na niskim, ale dodatnim poziome.

W związku z powyższym w zdecydowanej większości krajów, w których obowiązuje strategia celu inflacyjnego, cele inflacyjne są ustalone na poziomie od 2% do 5%. Co do zasady stosunkowo niskie cele inflacyjne obowiązują w gospodarkach rozwiniętych, a wyższe – w gospodarkach wschodzących, co jest związane z tzw. konwergencją cen.

Wykorzystanie strategii celu inflacyjnego na świecie

Strategia celu inflacyjnego należy obecnie do powszechnie wykorzystywanych strategii polityki pieniężnej, choć została wprowadzona stosunkowo niedawno. Jeszcze w latach 80. XX w. w zdecydowanej większości gospodarek rozwiniętych cele polityki pieniężnej były wyznaczane w odniesieniu do podaży pieniądza w gospodarce. Z powodu rozluźnienia rygorów na rynku finansowym (tzw. deregulacji) i rewolucji informatycznej oraz rozwoju nowych typów aktywów finansowych (np. instrumentów pochodnych, akcji, obligacji, jednostek funduszy inwestycyjnych itp.) związek między podażą pieniądza a wielkością inflacji (mierzonych średnim poziomem cen) stawał się coraz luźniejszy. W związku z tym w 1989 r. władze monetarne Nowej Zelandii jako pierwsze zaczęły realizować strategię celu inflacyjnego.

W 1991 r. strategia celu inflacyjnego została przyjęta przez bank centralny w Kanadzie, a rok później w Wielkiej Brytanii. W kolejnych latach coraz więcej banków centralnych akceptowało tę strategię i na przełomie XX i XIX w. strategia celu inflacyjnego obowiązywała już w około 20 gospodarkach 3. W 2016 r. strategię tę stosowało 38 banków centralnych 4.

Zalety strategii celu inflacyjnego

Do głównych zalet strategii celu inflacyjnego należą:

- Jasność. Cel inflacyjny jest jasno określony i łatwy w interpretacji, dzięki czemu otoczenie gospodarcze nie powinno mieć problemów z jego zrozumieniem.

- Kompleksowość. W ramach strategii celu inflacyjnego bank centralny analizuje szerokie spektrum danych i informacji przy podejmowaniu decyzji o polityce pieniężnej, co sprzyja skuteczności w stabilizowaniu gospodarki, w tym inflacji, w średnim i dłuższym okresie.

- Mierzalność. Gdy bank centralny stosuje strategię celu inflacyjnego, może być stosunkowo łatwo rozliczany z realizacji założonego celu.

- Elastyczność. W ramach strategii celu inflacyjnego bank centralny ma relatywnie dużą swobodę działania, szczególnie przy wyborze instrumentów i sposobów reagowania na różnego rodzaju szoki gospodarcze.

Strategia celu inflacyjnego w Polsce

W Polsce działalność banku centralnego (tj. Narodowego Banku Polskiego, NBP) reguluje Konstytucja RP oraz ustawa o NBP. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o NBP „Podstawowym celem działalności NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP”. Rada Polityki Pieniężnej, czyli organ decydujący o polityce pieniężnej NBP, dąży do zapewnienia stabilności cen, wykorzystując strategię celu inflacyjnego, która została przyjęta w 1998 r. W ramach tej strategii od 2004 r. celem polityki pieniężnej jest utrzymanie inflacji – rozumianej jako procentowa roczna zmiana indeksu cen towarów i usług konsumpcyjnych – na poziomie 2,5% z symetrycznym przedziałem odchyleń o szerokości ±1 punktu procentowego w średnim okresie. W przypadku odchylenia inflacji od celu Rada w sposób elastyczny określa oczekiwane tempo powrotu inflacji do celu, ponieważ szybkie sprowadzenie inflacji do celu może wiązać się z istotnymi kosztami dla stabilności makroekonomicznej lub finansowej. Rada realizuje strategię celu inflacyjnego w warunkach płynnego kursu walutowego. Reżim płynnego kursu nie wyklucza interwencji na rynku walutowym, gdy jest to niezbędne do zapewnienia stabilności makroekonomicznej i finansowej kraju 5.

NBP oddziałuje na zmienne makroekonomiczne, w tym inflację, w sposób pośredni (poprzez tzw. mechanizm transmisji monetarnej), wykorzystując instrumenty polityki pieniężnej. Podstawowym instrumentem polityki pieniężnej są stopy procentowe NBP. Określają one docelowy poziom krótkoterminowych stóp procentowych na rynku międzybankowym, a pośrednio także poziom oprocentowania depozytów i kredytów dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, a także rentowność innych aktywów w gospodarce.

NBP kształtuje poziom stóp procentowych na rynku międzybankowym, wyrównując popyt i podaż środków na rachunkach banków w banku centralnym (tzw. płynne rezerwy). Środki banków zgromadzone na rachunkach w banku centralnym są wykorzystywane do rozliczania płatności – transakcji własnych banków, a także transakcji bezgotówkowych prowadzonych przez klientów banków. Jeśli płynnych środków w systemie jest za dużo w stosunku do popytu na nie, ich cena – tj. krótkoterminowa stopa procentowa na rynku międzybankowym – się obniża. W przeciwnym wypadku – stopa procentowa rośnie.

Do zarządzania warunkami płynnościowymi w systemie bankowym służą bankowi centralnemu trzy główne instrumenty: operacje otwartego rynku, operacje depozytowo-kredytowe i rezerwa obowiązkowa.


1 Grostal, W., Ciżkowicz-Pękała, M., Niedźwiedzińska, J., Skrzeszewska-Paczek, E., Stawasz, E., Wesołowski, G., Żuk, P. (2015). Ewolucja strategii celu inflacyjnego w wybranych krajach. NBP.

2 Grostal, W., Ciżkowicz-Pękała, M., Niedźwiedzińska, J., Skrzeszewska-Paczek, E., Stawasz, E., Wesołowski, G., Żuk, P. (2015). Ewolucja strategii celu inflacyjnego w wybranych krajach. NBP.

3 Grostal, W., Ciżkowicz-Pękała, M., Niedźwiedzińska, J., Skrzeszewska-Paczek, E., Stawasz, E., Wesołowski, G., Żuk, P. (2015). Ewolucja strategii celu inflacyjnego w wybranych krajach. NBP.

4 Annual Report on Exchange Arrangements and Exchange Restrictions 2016. IMF 2016.

5 Założenia polityki pieniężnej na rok 2010. NBP, 2017.