Pokaż/Ukryj opcje strony

Bank

osoba prawna wykonująca na podstawie odpowiednich zezwoleń działalność gospodarczą, polegającą na przyjmowaniu depozytów, udzielaniu kredytów oraz wykonywaniu innych czynności określonych przepisami prawa (w Polsce ustawy Prawo bankowe) i wymienionych w statucie banku. 

Bank jest instytucją pośredniczącą, umożliwiającą wykorzystanie środków pieniężnych tych klientów, którzy mają nadwyżki kapitałowe przez tych klientów, którzy mają niedostatek środków kapitałowych. Ze względu na rodzaj świadczonych usług oraz dysponowanie środkami powierzonymi przez klientów (najczęściej w postaci depozytów), banki zaliczane są do tak zwanych instytucji zaufania publicznego. Banki razem z bankiem centralnym tworzą dwuszczeblowy system bankowy. Bank centralny pełni trzy istotne funkcje w systemie bankowym - realizuje funkcje banku państwa, banku emisyjnego oraz banku banków. Nie świadczy natomiast usług finansowych dla osób prywatnych. 

Jedną z cech odróżniających sektor bankowy od innych elementów systemu finansowego jest system gwarantowania depozytów. Celem działalności gwarancyjnej jest zapewnienie deponentom wypłaty, do wysokości określonej przepisami prawa, środków gwarantowanych w razie ich niedostępności (np. w sytuacji upadłości banku). W Polsce instytucją gwarantującą depozyty zgromadzone w polskich bankach jest Bankowy Fundusz Gwarancyjny. W większości krajów funkcjonuje tzw. system rezerw cząstkowych, w którym banki posiadają zwykle w swych zasobach tylko niewielką rezerwę funduszy zdeponowanych przez klientów, a pozostałą część wykorzystują do udzielania kredytów (mówi się często o tym, że dzięki rezerwom cząstkowym banki komercyjne kreują pieniądz). Na ogół minimalna wielkość rezerw jest regulowana prawnie. Bankowość w nowoczesnym sensie zaczęła rozwijać się od XIV wieku, na początku renesansu, głównie w bogatych miastach we Włoszech. Pod wieloma względami była to kontynuacja idei i koncepcji kredytów i pożyczek mających swe korzenie w starożytnym świecie (zwłaszcza w Babilonii). Najstarszym obecnie istniejącym bankiem jest powstały w 1472 roku Monte dei Paschi di Siena. 

Nazwa:
Nazwa „bank" pochodzi od francuskiego słowa banque oraz od włoskiego słowa banco, oznaczających ławę (stół) lub kontuar, przy której pracowali włoscy handlarze (zwłaszcza złotnicy) zajmujący się przekazywaniem monet kruszcowych od jednych klientów do drugich. 

Na gruncie obowiązujących przepisów używanie nazwy „bank" (oraz „kasa") jest zastrzeżone. W art. 2 Prawa bankowego dopuszczono używanie tych określeń w nazwie tylko przez podmioty, które spełniają kryteria zdefiniowane w ustawie. Z kolei w art. 3 określono dwa przypadki, w których podmiot nie mający statusu banku w rozumieniu Prawa bankowego, może legalnie posługiwać się oznaczeniem „bank" lub „kasa". Po pierwsze mogą tak robić podmioty, z których działalności jednoznacznie wynika, że nie wykonują czynności bankowych. Drugi wyjątek odnosi się do działalności lub reklamy podmiotów, które na podstawie odrębnej ustawy gromadzą oszczędności lub udzielają pożyczek pieniężnych osobom fizycznym zrzeszonym w tym podmiocie. Ten ostatni odnosi się w szczególności do działalności spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych. 

Czynności bankowe:
Czynności bankowe zostały zdefiniowane w art. 5 Prawa bankowego i dzielą się na:
- czynności zastrzeżone wyłącznie dla banków (tzw. czynności bankowe sensu stricto):
    - przyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub z nadejściem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków tych wkładów,
    - prowadzenie innych rachunków bankowych,
    - udzielanie kredytów,
    - udzielanie i potwierdzanie gwarancji oraz otwieranie i potwierdzanie akredytyw,
    - emitowanie bankowych papierów wartościowych,
    - przeprowadzenie bankowych rozliczeń pieniężnych,
    - wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla banku w odrębnych ustawach.
- czynności dozwolone także niektórym podmiotom niebankowym (tzw. czynności bankowe sensu largo):
    - udzielanie pożyczek pieniężnych,
    - operacje czekowe i wekslowe oraz operacje, których przedmiotem są warranty,
    - świadczenie usług płatniczych oraz wydawanie pieniądza elektronicznego,
    - terminowe operacje finansowe,
    - nabywanie i zbywanie wierzytelności pieniężnych,
    - przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz udostępnianie skrytek sejfowych,
    - prowadzenie skupu i sprzedaży wartości dewizowych,
    - udzielanie i potwierdzanie poręczeń,
    - wykonywanie czynności zleconych, związanych z emisją papierów wartościowych,
    - pośrednictwo w dokonywaniu przekazów pieniężnych oraz rozliczeń w obrocie dewizowym. 

Oprócz tego ustawa dozwala bankom na wykonywanie innych czynności, nie związanych z istotą ich działalności (np. usługi w zakresie doradztwa finansowego, usługi certyfikacyjne związane z podpisem elektronicznym, nabywanie akcji i udziałów, obrót papierami wartościowymi etc.). 

Podział z punktu widzenia klienta:
- Operacje finansujące,
- Operacje depozytowe,
- Operacje obsługi obrotu,
- Operacje doradczo-konsultingowe. 

Rodzaje banków:
Podstawowe rodzaje banków w systemie bankowym to:
- bank centralny,
- banki operacyjne (komercyjne, świadczące usługi tzw. klientowi masowemu):
     - banki uniwersalne,
     - banki wyspecjalizowane (np. hipoteczne, inwestycyjne, wspierające budownictwo mieszkaniowe etc.). 

Istnieje także podział banków ze względu na prawną formę działalności:
- banki państwowe (przedsiębiorstwa państwowe),
- banki spółdzielcze (spółdzielnie),
- banki w formie spółek akcyjnych. 

Bankami nie są spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOK), choć mogą być z nimi (a zwłaszcza z bankami spółdzielczymi) mylone, ze względu na charakter działalności i zakres świadczonych usług finansowych. 

Nadzór bankowy:
Komisja Nadzoru Finansowego, która przejęła obowiązki Komisji Nadzoru Bankowego z dniem 1 stycznia 2008, nadzoruje działalność wszystkich banków w Polsce. Nadzór nad pracami Komisji sprawuje Prezes Rady Ministrów.