Wysokość oprocentowania wielu kredytów, zwłaszcza długoterminowych, uzależniona jest od stóp oznaczonych "tajemniczymi" skrótami, takimi jak: WIBOR, LIBOR lub EURIBOR. Co one oznaczają i jak są ustalane?

W przypadku kredytów krótkoterminowych oraz o zmiennym oprocentowaniu banki określają często wysokość odsetek na podstawie stóp rynkowych. W przeciwieństwie do stóp banku centralnego, kształtowane są one przez popyt i podaż na pieniądz na rynku depozytów międzybankowych. Trafiają tam środki banków posiadających zasoby gotówki większe od wymaganych rezerw obowiązkowych. Trzymanie tych pieniędzy we własnej kasie nie daje im żadnych korzyści. Dlatego lepiej ulokować je w emitowanych przez skarb państwa bonach, zdeponować w baku centralnym lub pożyczyć innemu bankowi. Ta druga transakcja zawierana jest właśnie na rynku międzybankowym. Pożyczkobiorcą jest bank, który zwykle potrzebuje środków na poprawę swojej płynności. Obie strony bezpośrednio, zwykle drogą elektroniczną negocjują warunki transakcji, w tym wysokość odsetek.

Nie ma więc żadnego oficjalnego rejestru tych transakcji, który mógłby informować o zmianach stóp procentowych. Dlatego opracowywane są indeksy rynków lokat międzybankowych, czyli podawane codziennie wskaźniki, dające pojęcie o aktualnym poziomie oprocentowania W Polsce są to WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) - stopa procentowa po jakiej banki są skłonne udzielać pożyczki innym bankom oraz WIBID (Warsaw Interbank Bid Rate) stawka jaką gotowe są zapłacić za oddanie środków do ich użytku.

Obie stopy ustalane są na fixingu organizowanym przez Polskie Stowarzyszenie Dealerów Bankowych - Forex Polska. Udział w nim mogą brać wszystkie banki pełniące funkcję dealerów rynku pieniężnego, czyli dopuszczonych do zawierania transakcji z bankiem centralnym - Narodowym Bankiem Polskim. W 2005 roku status taki posiada 13 instytucji. Stopy są obliczane w każdy dzień roboczy o godzinie 11.00, jako średnia arytmetyczna stóp zgłoszonych przez uczestników fixingu, po odrzuceniu dwóch najwyższych i dwóch najwyższych wielkości. Jeśli jednak podano mniej niż 8 stawek, odrzucane są tylko dwie skrajne. W ciągu 15 minut od publikacji indeksów ustalonych podczas fixingu biorące w nim udział banki zobowiązane są do zawierania transakcji z innymi jego uczestnikami według stawek nie gorszych od zgłoszonych tego dnia. Rozwiązanie to ma dyscyplinować uczestników systemu i zapobiec próbom manipulacji stawkami.

WIBID i WIBOR są obliczane dla środków lokowanych na:

• jeden dzień roboczy overnight (O/N) - lokata otwierana w dniu zawarcia transakcji
• jeden dzień roboczy tomorrow/next (T/N) - lokata otwierana w pierwszym dniu roboczym po zawarciu transakcji
• jeden tydzień (SW)
• jeden miesiąc (1M)
• trzy miesiące (3M)
• sześć miesięcy (6M)
• dziewięć miesięcy (9M)
• rok (12M)

Niezależnie od okresu jakiego dotyczą, stopy WIBID i WIBOR podawane są w stosunku rocznym. Stanowią one nie tylko punkt odniesienia w transakcjach banków z klientami, ale informują także o cenie pieniądza. Między innymi w oparciu o stopę WIBOR 6M wyznaczane jest co pół roku oprocentowanie detalicznych obligacji trzyletnich.

System ustalania stawek referencyjnych informujących o koszcie pieniądza na rynku bankowym funkcjonuje w Polsce od czternastu lat. Pierwszy fixing odbył się w 1991 roku. Początkowo ustalano stawki jedynie raz w tygodniu, dla depozytów długoterminowych. Wyznaczanie stawek WIBID i WIBOR codziennie rozpoczęło się w 1993 roku. Od tego czasu zwiększyła się liczba ustalanych stawek. Zmieniała się również liczba banków uczestniczących w fixingu. Jego obsługą techniczną zajmuje się do dziś agencja informacyjna Reuters, która publikuje codziennie oficjalne stawki referencyjne.