Strona nbportal.pl używa ciasteczek (cookies) umożliwiajacych właściwe jej działanie. Dowiedz się więcej Akceptuję

Historia walut - w skrócie I

Ocena: 2.8, Liczba oddanych głosów: 32Ocena: 2.8, Liczba oddanych głosów: 32Ocena: 2.8, Liczba oddanych głosów: 32Ocena: 2.8, Liczba oddanych głosów: 32Ocena: 2.8, Liczba oddanych głosów: 32
32
środa, 20 września 2006 10:21 | Autor: Marcin Szaleniec
Zdjecie: Historia walut - w skrócie I

Na świecie istnieje ponad sto różnych walut. Jednak tylko niektóre z nich mają znaczenie poza krajem, w którym są emitowane. Obserwując ciekawe wydarzenia na rynku walutowym, warto poznać podstawowe fakty dotyczące wybranych, głównych aktorów światowego rynku: dolara, euro, jena, funta i franka szwajcarskiego.

"Prehistoria" euro rozpoczyna się dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku, kiedy powstawały podwaliny pod obecna Unię Europejską. Pierwszym oficjalnym dokumentem wskazującym na konieczność wprowadzenia wspólnej, europejskiej waluty było w 1962 roku tzw. memorandum Marjolina. Pierwotnie wspólny pieniądz miał się nazywać ecu (nawiązanie do średniowiecznej monety francuskiej o takiej nazwie). Jego wprowadzenie planowano już na 1980 rok, z powodu kryzysów gospodarczych w latach siedemdziesiątych to się nie udało. Co prawda ecu weszła do użytku w 1979 roku, ale tylko jako jednostka rozrachunkowa, w codziennym użyciu pozostały waluty poszczególnych państw.

W 1999 roku ecu zostało zastąpione przez euro, jednocześnie kurs walut krajów biorących udział w budowaniu UE został ustalony na stałym wobec niego poziomie. Monety i banknoty euro pojawiły się w obiegu dokładnie 1. stycznia 2002 roku. Więcej na temat niedługiej historii euro można dowiedzieć się w serwisie poświęconym Euro.

Dolar amerykański

Historia nazwy "dolar" zaczyna się w 1519 roku w ... Czechach. Wtedy to, w słynącej kopalniami srebra miejscowości Jachimov, lepiej znanej pod niemiecką nazwą Joachimstal (Dolina Joachima), rozpoczęto bicie srebrnej monety o nazwie Joachimstaller. Z czasem przyjęła się skrócona nazwa taller czy talar, od której pochodzi współczesny dolar.

W angielskich koloniach w Ameryce Północnej dramatycznie brakowało monety. Między innymi dlatego, że, zgodnie z zasadami obowiązującej wtedy doktryny merkantylizmu, władze brytyjskie zakazały wywozu złota i srebra z Wysp Brytyjskich. Zdesperowani koloniści używali takich substytutów jak liście tytoniu czy skórki drobnych zwierząt. Nieformalną walutą Ameryki stało się peso z pobliskich kolonii hiszpańskich, nazywane przez kolonistów niezbyt poprawnie, za to powszechnie, dolarem. I taką właśnie nazwę dla srebrnej narodowej waluty przyjął 1785 roku amerykański Kongres Kontynentalny po uniezależnieniu się od korony brytyjskiej. Jeszcze wcześniej Kongres wyemitował papierowe banknoty nazywane kontynentalami (continentals). Pieniądze te, pozbawione jakiegokolwiek pokrycia w metalach szlachetnych i drukowane bez umiaru, szybko uległy inflacji i na długo zniechęciły Amerykanów do papierowych pieniędzy.

Niechęć do papierowych banknotów utrzymała się w USA aż do wojny secesyjnej (1861 - 1865). Aby sfinansować działania militarne przeciwko secesjonistom z południa, Kongres zdecydował o wydrukowaniu banknotów 5, 10 i 20 dolarowych, wszystkich w kolorze zielonym, tak jak pozostało do dziś. Z czasem do pierwszych trzech nominałów doszły kolejne, znikła za to możliwość wymiany banknotów na kruszec (złoto lub srebro). Zielone dolary stały się w pełni papierową walutę.

 Jen japoński

Metalowe pieniądze były znane w Japonii już od początku naszej ery. Na przestrzeni dziejów po Archipelagu krążyły okrągłe, prostokątne i owalne monety produkcji miejscowej i chińskiej, bite z miedzi, srebra i złota. Nazwa "jen" pojawiła się w 1871 roku w trakcie tzw. reformy Meiji, srebrne i złote monety o wartości jednego jena były pierwszymi w Japonii pieniędzmi w zachodnim stylu. Jednocześnie wprowadzono do obiegu złote dwudziestojenówki. Dwa lata później w amerykańskiej firmie wydrukowano jeny z papieru -  być może dlatego bardzo przypominały one ówczesne banknoty dolarowe.

Początkowo emisją jenów zajmowało się ponad 150 prywatnych banków. Dopiero 1882 roku monopol emisji pieniądza przypadł Bankowi Japonii w formie spółki akcyjnej o specjalnym statusie. Trzy lata później ukazały się pierwsze papierowe jeny Banku Japonii. Nie obyło się bez problemów - specjalny składnik, dodany do papieru okazał się wyjątkowo ... smaczny dla szczurów, zaś użyty do druku niebieski tusz nieźle sprawdzał się w Tokio, ale w gorącym klimacie południowej Japonii zdradzał cechy atramentu sympatycznego. Wszystkie banknoty zostały wymienione po pięciu latach. W 1897 roku Japonia przyjęła standard złota (0,75 g złota - jeden jen), a zarzuciła go w 1942 roku. Banknoty, będące w obrocie dziś, są zmodyfikowaną wersją jenów wprowadzonych pod okupacją amerykańską w 1946 roku.

Funt szterling

We wczesnym Średniowieczu walutą Wysp Brytyjskich były drobne srebrne monety: pensy (ang. penny, pennies). Początkowo funt był miarą wagi, około 0,37 kg. W XII wieku król Henryk przyjął za podstawowa jednostkę rozrachunkową funt srebra wysokiej czystości, w codziennym użytku pozostały jednak pensy, których wartość ustalono na 1/240L. Znak L, używany jako symbol funta, pochodzi od łacińskiego terminu libra (funt). Z czasem inflacja sprowadziła pensa do roli drobnego pieniążka, zaś rolę waluty przejął funt szterling. Pochodzenie drugiej części tej nazwy jest niejasne, wg niektórych naukowców pochodzi ona od Easterling, jak w średniowiecznej Anglii nazywano kupców z niemieckiej Ligi Hanzeatyckiej. Pierwsze monety jednofuntowe, zresztą nie ze srebra, ale ze złota, wybito dopiero w 1489 za panowania Henryka VII.  

W 1717 roku wartość funta szterlinga została związana, początkowo nieoficjalnie, ze złotem. Tak zwany standard złota obowiązywał w Zjednoczonym Królestwie, podobnie jak w innych krajach, aż do 1919 roku, podważyły go dopiero wydatki związane z pierwszą wojną światową (1914-1918). Po wojnie Brytyjczycy usiłowali przywrócić standard złota w 1926 roku, próba ta jednak załamała się w czasie Wielkiego Kryzysu w 1931 roku. 

Niegdyś funt dzielił się na 20 szylingów, każdemu szylingowi odpowiadało 12 pensów. Czyli 1L to 240 pensów. Dopiero od 1971 roku Brytyjczycy przeszli na system dziesiętny: 1 funt = 100 pensów. Na przestrzeni dziejów na Wyspach Brytyjskich używano różnych określeń na nominały monet. Jeden funt, czyli 20 szylingów, zwykle nazywany był suwerenem. Nieco więcej warta była jedna gwinea, czyli 21 szylingów. W 1544 roku, za panowania Henryka VIII rozpoczęto bicie wzorowanej na czesko-niemieckich talarach koron, wartych dokładnie pięć szylingów. Po reformie "dziesiętnej" w 1971 roku nazwa korona przeszła na monety pięciofuntowe. Od  1848 do 1971 używano też brytyjskich florenów, odpowiadających dwóm szylingom czyli 1/10 funta. Była to więc pierwsza brytyjska moneta w systemie dziesiętnym. Dla drobnych sprawunków przydatne były pół pensówki i ćwiartki. 

Frank szwajcarski 

Frank szwajcarski słynie przede wszystkim ze stabilnej wartości. Choć kraj szwajcarskich bankierów nie jest wielką potęgą przemysłową jak Stany Zjednoczone lub Japonia, jego waluta jest jedną z pięciu najważniejszych walut świata. Nazwa frank po raz pierwszy pojawiła się jednak nie w Szwajcarii, ale,  jak sama wskazuje, we Francji. Stało się to już w roku 1360, w samym środku wojny stuletniej.

Do Szwajcarii frank zawitał również w związku z wojnami, tym razem napoleońskimi. Mały alpejski kraj padł ofiarą podbojów Bonapartego. Część kantonów (części Federacji Szwajcarskiej) rozpoczęła wtedy bicie franków wzorowanych na francuskich. W 1948 roku odebrano kantonom prawo emisji własnych monet, przekazując je władzom centralnym. Początkowo franki szwajcarskie były zresztą bite za granicą, w Paryżu i Strasbourgu. W 1853 przemianowano stara mennicę kantonalna w Bernie Mennicę Federalna, od tej pory franki szwajcarskie są bite w Szwajcarii. Nie zakazano jednak posługiwania się pieniędzmi włoskimi i francuskim, dlatego też frank szwajcarski od początku musiał rywalizować z obcymi monetami i banknotami nawet na własnym terenie.

W 1865 roku Francja, Szwajcaria, Belgia i Włochy stworzyły unię walutowa nazywana Unia Łacińską, ustalający stały parytet złota i srebra w walutach tych krajów a tym samym sztywne kursy walutowe franków francuskich, szwajcarskich i belgijskich oraz lirów włoskich. Unia, do której dołączyły też Grecja i Bułgaria, przetrwała do 1926 roku.

Obecnie Szwajcaria tworzy unię walutową z miniaturowym księstwem Liechtensteinu. Po utworzeniu strefy euro oba kraje znalazły się w dziwnej sytuacji, otoczone ze wszystkich stron krajami, których walutą jest właśnie euro.

Źródło: banki centralne, Departament Skarbu USA, Szwajcarska Mennica Federalna

Autor artykułu
Marcin Szaleniec


Ocena:
1 gwiazdka2 gwiazdki3 gwiazdki4 gwiazdki5 gwiazdek
Liczba oddanych głosów: 32

Zobacz również

Ilość komentarzy: 0
Wasze komentarze