ECB
Europejski Bank Centralny (ang. - ECB European Central Bank; pol. - EBC)
Założony 1 czerwca 1998 r. Europejski Bank Centralny jest jednym z najmłodszych banków centralnych na świecie. Działalność operacyjną rozpoczął 1 stycznia 1999 r. Z Frankfurtu nad Menem, gdzie ma swoją siedzibę, kieruje polityką pieniężną państw, w których wprowadzono do obiegu euro. Obecnie są to wszystkie kraje "starej" (czyli przed rozszerzeniem) Unii Europejskiej, poza Szwecją, Danią i Wielką Brytanią oraz pięć nowych państw członkowskich: Słowenia od 1 stycznia 2007 r., Cypr i Malta od 1 stycznia 2008 r, Słowacja od 1 stycznia 2009 r. oraz od 1 stycznia 2011 r. Estonia.
EBC, jako ponadnarodowy bank centralny, jest częścią składową Europejskiego Systemu Banków Centralnych (ESCB), wraz z narodowymi bankami centralnymi (NBC) wszystkich państw UE. Aby ESBC mógł prawidłowo funkcjonować i wywiązać się z celów i zadań, do których został powołany mocą przepisów wspólnotowych, została mu prawnie zagwarantowana niezależność.
Podstawy prawne utworzenia i funkcjonowania ESBC i EBC zawarte zostały w Traktacie ustanawiającym Wspólnotę Europejską. Przedmiotem regulacji prawnej zostały objęte m.in. kwestie dotyczące: celów i zadań ESBC, emisji banknotów i monet waluty euro, składu ESBC, niezależności EBC oraz niezależności NBC, instrumentów prawnych EBC, stosunków wobec walut państw trzecich, składu EBC, stosunków EBC z organami Unii Europejskiej.
Drugim aktem prawnym, który reguluje działalność ESBC, jest Statut ESBC i EBC, którego projekt opracowany został już w listopadzie 1990 r. przez Komitet Prezesów Banków Centralnych państw członkowskich i został załączony jako Protokół do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Statut – po części - zawiera te same, jednakowo brzmiące artykuły, co zawarte w ww. Traktacie (dotyczy to np. celów i zadań ESBC, organizacji ESBC oraz zadań poszczególnych organów EBC). Dodatkowo reguluje szczegółowe kwestie odnoszące się np. do zakresu operacji pieniężnych ESBC, nadzoru ostrożnościowego czy też finansów ESBC.
W celu prawidłowego wykonania zadań nałożonych na ESBC, została mu zapewniona - zarówno przepisami Traktatu oraz Statutu, jak i regulacjami Europejskiego Instytutu Walutowego - niezależność działania. Przywiązuje się do niej tak wielką wagę, ponieważ jest ona warunkiem prawidłowego wypełniania celu, jaki postawiono ESBC, czyli sprawowania polityki pieniężnej, nakierowanej na utrzymywanie stabilności cen.
Obecnie kapitał EBC wynosi 10, 760 mld euro. Udziałowcami kapitału EBC są narodowe banki centralne należące do ESBC, a ich udziały zostały określone na podstawie tzw. klucza subskrypcji, czyli na udziale danego państwa w ogólnej liczbie ludności Wspólnoty oraz jego udziale w PKB.
Ogólne zasady wnoszenia kapitału, kwestie dot. klucza subskrypcji zostały określone w art. 29 Statutu. Państwa strefy euro zostały zobowiązane do wpłacenia swoich kwot, określonych zgodnie z kluczem subskrypcji, w całości. Natomiast państwa spoza strefy euro (początkowo cztery: Wielka Brytania, Szwecja, Dania i Grecja) wnoszą obecnie (po zmianach wprowadzonych decyzją EBC z 23 kwietnia 2004 r.) tylko kwotę w wysokości 3,75% przypisanej im części - jako wkład do kosztów operacyjnych, wynikający z ich uczestnictwa w niektórych działaniach ESBC.
Kapitał może być podwyższony decyzją Rady Prezesów, głównego organu EBC, podjętą kwalifikowaną większością głosów (miało to miejsce w grudniu 2010 r., gdy kapitał EBC zwiększono z 5,760 mld do 10,760 mld). Jedynymi subskrybentami i właścicielami tego kapitału są narodowe banki centralne wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej, także tych, które nie uczestniczą w UGW.
Niezależność EBC jest głównym czynnikiem wiarygodności europejskiej bankowości centralnej oraz warunkiem prawidłowego wypełniania podstawowej misji systemu, tj. zapewnienia stabilności cen. Przepisem nadającym szeroki zakres niezależności działania ESBC jest art. 108 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. W świetle jego zapisów banki centralne, przy wykonywaniu swoich uprawnień i obowiązków wynikających z zadań ESBC, "nie będą się ubiegać o instrukcje i przyjmować ich od instytucji lub organów Wspólnoty, od jakiegokolwiek Państwa Członkowskiego lub jakichkolwiek innych organów". Powyższy zapis jest podstawą funkcjonowania ESBC. Z tego względu art. 109 nałożył na wszystkie państwa UE obowiązek zapewnienia zgodności krajowego prawodawstwa z przepisami Traktatu i Statutu, w tym dostosowania statutów narodowych banków centralnych.
Obowiązek ten dotyczy również państwa, które nie należą do Eurosystemu i nie spełniają wszystkich kryteriów konwergencji, a więc tzw. państwa opt-ou (Danię i Wielką Brytanię) oraz państwa z derogacją (Szwecję i nowe państwa członkowskie).
W celu faktycznej realizacji niezależności, EBC został wyposażony w kompetencje prawotwórcze. Może wydawać rozporządzenia, decyzje, zalecenia oraz opinie. Uprawniony także został do wymierzania okresowych kar i grzywien w zakresie wynikającym z powierzonych mu zadań. EBC działa we współpracy z organami wspólnotowymi. Odnośnie polityki pieniężnej, leżącej w gestii EBC, Statut zobowiązuje bank centralny do przedkładania na forum Parlamentu Europejskiego rocznych raportów zawierających ocenę sytuacji pieniężnej oraz sprawozdania z działalności ESBC i EBC. Ponadto raporty te powinny być przedkładane Radzie Europejskiej oraz Radzie UE. Jednakże nie dopuszcza się do formułowania przez te instytucje jakichkolwiek zaleceń bądź wytycznych dla ESBC, dotyczących kreowania polityki pieniężnej. Dla zapewnienia niezależności finansowej, EBC ma własny budżet, niezależny od budżetu Wspólnoty Europejskiej. Odpowiednio, przepisy prawne zapewniają również niezależność finansową krajowym bankom centralnym
Srtona internetowa: www.ecb.int