Wszystkie państwa UE zobowiązane są do przyjęcia wspólnej waluty. Wyjątek stanowią Wielka Brytania i Dania, które wynegocjowały klauzuę "opt-out", zwalniającą je z obowiązku wprowadzenia euro. Z kolei Szwecja objęta jest jedynie derogacją tzn. czasowym zwolnieniem z obowiązku wypełnienia części wymogów prawa wspólnotowego.
Ramy prawne unii walutowej w krajach Unii Europejskiej określił podpisany w lutym 1992 roku, a obowiązujący od listopada 1993 roku Traktat z Maastricht. Zakładał on wprowadzenie wspólnej waluty na obszarze UE po spełnieniu przez państwa członkowskie kryteriów konwergencji. Zgodnie z nimi relacja długu publicznego do PKB nie powinna przekraczać 60 procent, a stosunek deficytu do PKB nie powinien być wyższy niż 3 procent. Ponadto, inflacja nie może przekraczać więcej niż o 1,5 punktu procentowego średniej inflacji z trzech krajów Unii Europejskiej, które osiągnęły najniższy poziom tego wskaźnika, a długoterminowa stopa procentowa nie może przekraczać więcej niż o 2 punkty procentowe średniej stopy procentowej z trzech krajów o najniższej inflacji. Jednocześnie, kraj aspirujący do unii walutowej powinien przez co najmniej dwa lata uczestniczyć w systemie kursów ERM II i spełniać określone wymogi prawne.
Traktat z Maastricht wszedł do acquis communautaire, czyli do dorobku prawnego Wspólnoty Europejskiej, wobec czego obowiązuje wszystkie państwa należące do tego ugrupowania. Wyjątek stanowią kraje objęte derogacją, która oznacza „pozbawienie przepisu prawnego mocy obowiązującej przez zastąpienie go innym przepisem”
[i]. W obszarze unii monetarnej taki wyjątek stanowią Dania i Wielka Brytania, które wynegocjowały tzw. klauzulę opt-out, zwalniającą je z obowiązku przyjęcia wspólnej waluty. Klauzulę opt-out inaczej określa się mianem derogacji stałej, która bezterminowo wyłącza objęte nią kraje z obowiązku wypełnienia części wymogów prawa wspólnotowego. Pozostałe kraje obowiązuje tzw. derogacja czasowa. Oznacza ona, że państwo należące do Unii Europejskiej ma obowiązek przystąpić do unii walutowej, ale może przebywać poza nią do czasu spełnienia kryteriów konwergencji. Gdy to nastąpi, derogacja czasowa jest uchylana przez Radę Unii Europejskiej. Spośród tzw. starych krajów członkowskich UE, nieobjętych klauzulą opt-out jedynie Szwecja nie przystąpiła do wspólnego obszaru walutowego. Dania i Wielka Brytania mogą natomiast same zadecydować kiedy i czy chcą przystąpić do unii walutowej. Spośród trzech omawianych państw jedynie Dania uczestniczy obecnie w ERM II.
Decyzja Wielkiej Brytanii o wynegocjowaniu klauzuli opt-out miała uwarunkowania historyczne. Brytyjczycy silnie identyfikują się z własną walutą. Ponadto, na początku lat dziewięćdziesiątych dominowało wśród nich przekonanie, że przystąpienie do unii walutowej pogorszy wyniki gospodarcze kraju. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych rząd brytyjski zaczął jednak rozważać możliwość przystąpienia do strefy euro, twierdząc, że przyjęcie wspólnej waluty może być dla kraju opłacalne, jeśli spełnione zostaną dodatkowe warunki gospodarcze nazwane pięcioma testami Browna (ówczesnego kanclerza skarbu).
Sformułowane w 1997 roku testy Browna mają odpowiedzieć na następujące pytania:
[ii]
1. Czy cykle koniunkturalne Wielkiej Brytanii i gospodarek strefy euro mają podobny przebieg? Odpowiedź na to pytanie pozwoli ocenić czy jednolita polityka Europejskiego Banku Centralnego będzie adekwatna do uwarunkowań brytyjskiej gospodarki.
2. Czy brytyjska gospodarka jest wystarczająco elastyczna, by szybko reagować na zmiany w światowej ekonomii? Po przystąpieniu do unii monetarnej w warunkach niemożności zastosowania instrumentu stopy procentowej i kursu walutowego jedynie dostosowania rynków pracy, produktu i kapitału pozwolą na adaptację do nowych uwarunkowań ekonomicznych.
3. Jaki wpływ będzie miało wstąpienie do unii walutowej na atrakcyjność Wielkiej Brytanii jako miejsca inwestycji?
4. Jakie skutki przystąpienie do strefy euro będzie miało na atrakcyjność brytyjskiego sektora usług finansowych? Będzie to miało ogromne znaczenie dla jednego z największych na świecie centrów finansowych, jakim jest Londyn.
5. Czy przystąpienie do Unii Gospodarczej i Walutowej (UGW) wpłynie na szybszy wzrost gospodarczy, stabilizację makroekonomiczną oraz wzrost zatrudnienia?
Wasze komentarze