Rezerwy walutowe są wynalazkiem stosunkowo świeżej daty. W epoce pieniądza kruszcowego, a później systemu waluty złotej były bowiem niepotrzebne. Bilanse handlowe krajów równoważone były przez zmiany w wielkości zapasów metali szlachetnych, w ostatnim okresie głównie złota. Aż do końca XIX wieku...

Jeszcze w końcu XIX wieku część mniejszych krajów, w tym Japonia i państwa skandynawskie, zaczęła zamieniać swoje rezerwy kruszców na przynoszące dochód aktywa nominowane w funtach i innych walutach wymienialnych na złoto. Szacuje się, że w przededniu I wojny światowej rezerwy dewizowe stanowiły już mniej więcej jedną piątą wszystkich światowych rezerw.

Nie tylko złoto...

Tworzenie przez państwa zapasów walut innych krajów okazało się koniecznością po I wojnie światowej, gdy większości z nich zaczęło brakować złota na cele monetarne. Zdecydowano więc, że zabezpieczeniem emisji pieniądza może być poza złotem wymienialność na te waluty, których wartość nadal była uzależniona wyłącznie od złota, czyli dolara amerykańskiego i do 1931 roku funta szterlinga. Powstał w ten sposób system dewizowo-złoty, formalnie przyjęty na międzynarodowej konferencji w Genui w 1922 roku. Wśród państw, które utworzyły rezerwy walutowe znalazła się Polska, która już w 1925 roku, rok po wprowadzeniu reformy walutowej i wprowadzeniu do obiegu złotego, zmuszona była do użycia zapasów dewiz do, jak się okazało, nieskutecznej interwencji na rynku w obronie jego kursu.

Stan światowych rezerw dewizowych skurczył się gwałtownie podczas Wielkiego Kryzysu, gdy zachwiana została stabilność walut rezerwowych: amerykańskiego dolara i brytyjskiego funta. Banki centralne innych krajów masowo zamieniały swoje zagraniczne aktywa finansowe na złoto. W rezultacie udział rezerw walutowych w całości światowych rezerw spadł z 37% na koniec 1930 roku, do 13% w końcu 1931 roku i 11% rok później. W rezultacie, w drugiej połowie lat 30-tych ubiegłego wieku, wszystkie państwa, z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych zrezygnowały z wymienialności pieniądza na złoto. Od tego czasu kursy ich walut kształtowane są wyłącznie przez siły podaży i popytu na nie.

Jednak znaczne wahania kursów walutowych, doświadczane w latach 20-tych i 30-tych uznano za niepożądane w 1944 roku, pod koniec II wojny światowej, w Bretton Woods zaprojektowano nowy światowy system, który miał spełniać te same zadania co dawniej system waluty złotej ze stałymi parytetami. Centralnym jego punktem był dolar, nadal wymienialny na złoto. W stosunku do niego określana miała być wartość pozostałych walut. Od tej wartości tolerowane były odchylenia tylko o 1 punkt procentowy w górę lub w dół.

Dlatego w systemie z Bretton Woods banki centralne trzymały znaczne rezerwy w dolarach. Jeśli kurs waluty danego kraju przewyższał ustalony parytet, to jego bank centralny przystępował do interwencji, kupując amerykańską walutę i sprzedając własną. W przypadku nadmiernej deprecjacji krajowego pieniądza postępował odwrotnie: pozbywał się dolarów, zwiększając zasoby własnej waluty. Napływ rezerw zagranicznych, czyli amerykańskiej waluty, do banku centralnego oceniano jako pomyślny znak dla gospodarki danego kraju. Natomiast odpływ stawał się źródłem zaniepokojenia ekonomistów. Kraje ze zbył małymi rezerwami mogły zwrócić się o pomoc do powołanego w tym celu Międzynarodowego Funduszu Walutowego.

System się chwieje...

System okazał się jednak niestabilny. Jednym z powodów był wzrost przepływów finansowych między krajami. W latach trzydziestych stosunkowo niewiele osób uważało obce waluty za atrakcyjną lokatę lub było skłonnych spekulować na zwyżkę lub zniżkę ich kursu. Tymczasem w następnych dziesięcioleciach liczba ich jednak błyskawicznie rosła. Podczas gdy w latach czterdziestych obroty na międzynarodowym rynku walutowym sięgały 100 milionów dolarów, to w końcu lat 60-tych już półtora miliarda dolarów. W końcu XX wieku przekroczyły zaś astronomiczną kwotę 1 biliona dolarów. Jednocześnie coraz częstsze stały się ataki na poszczególne waluty. W latach sześćdziesiątych ofiarą jednego z nich padł brytyjski funt, który został zdewaluowany: obniżono jego oficjalny kurs, czyli parytet do dolara.

Jednocześnie wiele krajów zgromadziło pokaźne rezerwy dewizowe, interweniując na rynku w celu powstrzymania wzrostu kursu własnych walut wobec dolara, którego siła nabywcza malała z powodu wysokiej inflacji. W 1971 roku Stany Zjednoczone zawiesiły wymienialność swojej waluty na złoto. W kolejnych latach ich rezerwy składały się nadal wyłącznie z tego kruszcu. Jednak dolar nadal tracił na wartości z powodu trwałego już deficytu w bilansie handlowym Stanów Zjednoczonych oraz przyspieszenia inflacji. Wtedy również w Waszyngtonie doceniono korzyści z posiadania zasobów obcych walut.