Ubezpieczyciel może zapewnić skuteczną ochronę przed negatywnymi następstwami zdarzeń losowych co najwyżej wtedy, gdy jest w stanie prawidłowo określić prawdopodobieństwo ich wystąpienia.

Zgodnie z definicją zaproponowaną przez amerykańskiego ekonomistę Franka Knighta niepewność to prawdopodobieństwo niemierzalne i nie poddaje się szacunkom statystycznym, w przeciwieństwie do ryzyka¹ (więcej - Ryzyko w ekonomii oraz Niepewność w ekonomii). Zatem niepewności nie da się ubezpieczyć, natomiast pojawia się taka możliwość w przypadku ryzyka. Ze względu na niejednoznaczność terminu „ryzyko” należy podkreślić, iż nie stanowi on tutaj synonimu samej straty lub wydarzenia, które tę stratę spowodowało, lecz rozumiany jest jako prawdopodobieństwo zdarzenia losowego, które można wyznaczyć.

Istnienie niepewności w systemie społeczno-gospodarczym w praktyce oznacza m.in. to, że podmioty rynku z konieczności same ponoszą negatywne konsekwencje niektórych przyszłych zdarzeń losowych, bowiem zakłady ubezpieczeniowe, co do zasady, nie oferują ochrony na wypadek ich zajścia. Tematyka wielu prac z zakresu teorii ubezpieczeń dotyczy właśnie problemu ubezpieczalności. Definiuje się ją zazwyczaj jako zdolność ubezpieczyciela do objęcia usługą ubezpieczeniową skutków określonego rodzaju przyszłych sytuacji losowych². Specjaliści sformułowali szereg kryteriów ubezpieczalności, które pomagają zaprojektować ramy odpowiedzialności ubezpieczeniowej towarzystwa. Najważniejsza grupa wyznaczników (o charakterze koniecznym i bezwzględnym) składa się z następujących elementów: kryterium szacowalności, kryterium łączności oraz kryterium egzogeniczności.

Jeśli chodzi o szacowalność, zakład ubezpieczeniowy z zasady nie oferuje rekompensaty na wypadek określonej straty, gdy nie jest w stanie wyliczyć prawdopodobieństwa jej wystąpienia. Dlatego nie można ubezpieczyć się od wszystkiego, a najwyżej od tego, co przewidywalne: o czym już w momencie podpisywania umowy wiadomo, że może się w ogóle wydarzyć.

Sam warunek przewidywalności jest jednak niewystarczający. Ubezpieczyciel musi także ustalić, w sposób precyzyjny i obiektywny, prawdopodobieństwo wystąpienia przewidzianej w umowie straty. Bez tych danych aktuariusz³ nie będzie w stanie ani wyliczyć wielkości przyszłych zobowiązań względem poszkodowanych, ani wyznaczyć minimalnej wysokości składek ubezpieczeniowych, które, po zsumowaniu, umożliwią pokrycie roszczeń osób ubezpieczonych.

Co więcej, do określenia prawdopodobieństwa nie wystarczy sama opinia eksperta na przykład na temat skuteczności rozwiązań antywłamaniowych zastosowanych w aucie potencjalnego klienta albo odnośnie do poziomu zabezpieczeń reaktora jądrowego w elektrowni atomowej. Nie istnieje bowiem poprawna metoda – inna niż statystyczna – przypisywania określonym mniemaniom ekspertów liczbowych wartości prawdopodobieństw oraz weryfikowania trafności ich subiektywnych sądów. Dlatego zdolność towarzystwa ubezpieczeniowego do oszacowania szansy zajścia zdarzenia jest uzależniona od możliwości kwantyfikacji i oceny prawdopodobieństwa za pomocą instrumentów statystycznych. Te natomiast można wykorzystać tylko w odniesieniu do ryzyka i zdarzeń wielokrotnie powtarzalnych (więcej - Ryzyko w ekonomii); nie wchodzą w grę wobec niepewności i zjawisk unikalnych (więcej - Niepewność w ekonomii).

¹ Frank Hyneman Knight, Risk, Uncertainty and Profit, Houghton Mifflin, Boston 1921.
² Zdarzenia przeszłe lub niemające charakteru losowego uznaje się za pewne, dlatego zazwyczaj nie odgrywają one istotnej roli w analizie ubezpieczeniowej. Ubezpieczalność bywa niekiedy rozumiana szerzej: nie tylko jako możliwość, ale także jako chęć zaoferowania usługi określonego rodzaju.
³ Aktuariusz to specjalista, który profesjonalnie zajmuje się szacowaniem ryzyka oraz wyznaczaniem wartości projektów finansowych, które są obciążone ryzykiem. Zwykle znajduje zatrudnienie w branży ubezpieczeń i reasekuracji (ubezpieczeń dla ubezpieczycieli). Odpowiada za opracowywanie produktów ubezpieczeniowych w taki sposób, żeby przychód z ich sprzedaży pokrył przynajmniej przyszłe zobowiązania ubezpieczyciela.