Pojęcia niepewności oraz ryzyka to kategorie szeroko rozpowszechnione i stosowane zarówno przez praktyków życia gospodarczego, jak również przez teoretyków ekonomii. Ze względu na fakt, że terminów tych używa się w odmiennych kontekstach i w odniesieniu do różnych sfer aktywności gospodarczej, nie mają one ujednoliconych definicji i jednoznacznych interpretacji.

Ryzyko często rozumiane jest jako możliwość niepowodzenia lub poniesienia straty albo jako przedsięwzięcie, którego wynik pozostaje nieznany. Nierzadko określa się nim jedynie sam udział w takim przedsięwzięciu.

Uniwersalną i zarazem najbardziej znaczącą dla myśli ekonomicznej interpretację terminu „ryzyko” przedstawił w 1921 roku amerykański ekonomista, Frank Knight. Według niego ryzyko to mierzalne prawdopodobieństwo, które można ściśle wyznaczyć, korzystając z rachunku prawdopodobieństwa¹.

W mowie potocznej pojęcie „prawdopodobieństwo” określa możliwość wystąpienia jakiegoś zjawiska. W owej najbardziej powszechnej interpretacji termin ten zazwyczaj charakteryzuje czyjeś oczekiwania co do rezultatu zdarzenia, którego wynik jest nieznany (przynajmniej osobie przewidującej).

Ponieważ niepewność to konieczny składnik systemu społeczno-gospodarczego i dotyczy wszystkich podmiotów rynku, przyszły rozwój zdarzeń społecznych i ekonomicznych zazwyczaj może być rozpatrywany jedynie w kategoriach prawdopodobieństwa (por. Ekonomia a idealny model świata). Pomimo że dokładne i pewne prognozowanie większości zjawisk gospodarczych leży poza zasiągiem jakiejkolwiek teorii, naukowcom udało się wypracować metody analizy i opisu rzeczywistości pozwalające oszacować lub zmierzyć prawdopodobieństwo w odniesieniu do niektórych sytuacji i zdarzeń. Zgodnie z definicją Knighta określa się je jako ryzyko.

Obszar stosowalności rachunku prawdopodobieństwa, służącego kalkulacji ryzyka, ogranicza się do wypadków i zjawisk, które mogą zostać ujęte statystycznie². Oznacza to – w pewnym uproszczeniu – że nie ma możliwości szacowania prawdopodobieństwa zajścia dowolnych zdarzeń, lecz tylko tych wielokrotnie powtarzalnych. Owo istotne ograniczenie traktuje się jako bezpośrednią konsekwencję faktu, iż – przynajmniej w obrębie nauk przyrodniczych i społecznych – rachunek prawdopodobieństwa stanowi rozwinięcie tzw. częstościowej (lub klasowej – ang. class probability) interpretacji prawdopodobieństwa, której zasadniczą cechą jest właśnie to, że dotyczy zjawisk masowych, nie zaś pojedynczych wydarzeń.

Prawdopodobieństwo klas to liczbowa relacja pomiędzy pewnymi klasami (grupami) zdarzeń lub zjawisk. Na przykład jeśli do grupy A zaliczymy wszystkie wyniki rzutu monetą uzyskane w bardzo długiej serii rzutów, zaś do grupy B tylko te spośród nich, które zakończyły się wypadnięciem orła, wówczas stosunek liczebności grup A oraz B określa, w sposób liczbowy, szansę wyrzucenia orła. Mówiąc inaczej, prawdopodobieństwo klas wyraża względną częstość (albo granicę względnej częstości w przypadku, gdy serię rzutów kontynuujemy bez końca), z jaką wśród zdarzeń należących do jednej klasy (przykładowo do grupy wszystkich wyników rzutu monetą) występują zdarzenia należące do drugiej klasy (czyli do grupy wyrzuconych orłów). Jeśli moneta była symetryczna, to w rozpatrywanej sytuacji względna częstość występowania orła wśród wszystkich wyników rzutu będzie wynosić 1:2. Zatem ryzyko wystąpienia orła, mierzone stosunkiem liczebności tych klas, jest równe ½.

¹ Frank Hyneman Knight, Risk, Uncertainty and Profit, Houghton Mifflin, Boston 1921.
² Stefan Amsterdamski, Zdzisław Augustynek, Wacław Mejbaum, Prawo, konieczność, prawdopodobieństwo, Książka i Wiedza, Warszawa 1964.