Efekty zewnętrzne to uboczne koszty albo korzyści wynikające z działania podmiotu gospodarczego, które są przenoszone na innych ludzi, niezależne od ich woli.

Negatywne efekty zewnętrzne pojawiają się wówczas, gdy działający podmiot może przenieść część kosztów na osoby nieuczestniczące w korzyściach z tej działalności i niebędące stroną transakcji. Najpopularniejszy przykład kosztów zewnętrznych stanowi oddziaływanie na środowisko. Jeśli rzeka zostanie zanieczyszczona ściekami z rafinerii, rybacy nie będą mogli łowić w jej niższym biegu, wczasowicze zaś nie skorzystają z plaż przy ujściu do morza, co dotknie również właścicieli pensjonatów w tym rejonie. Rafineria natomiast nie wliczy wspominanych kosztów w cenę produkowanych przez siebie paliw. Podobnie zanieczyszczenie powietrza przez hutę stali może spowodować pogorszenie stanu zdrowia mieszkańców okolicznych miejscowości i konieczność częstszych wizyt u lekarza, nierekompensowanych przez hutę.

Czasami nie sposób wskazać, kto wytwarza koszty zewnętrzne, np. gdy zbyt wielu kierowców zdecyduje się w tym samym czasie skorzystać z jednej drogi, spowoduje to jej zakorkowanie i stratę czasu każdego kolejnego zmotoryzowanego.

Kwestią sporną pozostaje, czy pieniężne transakcje rynkowe wywołują efekty zewnętrzne – choćby wówczas, gdy duży nabywca na rynku wykupuje określone towary, przez co ich cena wzrasta i część konsumentów nie może pozwolić sobie na taki zakup.

Pozytywne efekty zewnętrzne to korzyści zapewniane innym osobom, za które działający podmiot nie otrzymuje bezpośrednio wynagrodzenia. Pszczelarz, przykładowo, będzie zbierał więcej miodu z pasieki ulokowanej w pobliżu sadu, z kolei krzewy i drzewa zapylane przez pszczoły lepiej owocują, co przyniesie sadownikowi dodatkowe dochody. Właściciele pasieki i sadu nie wypłacają sobie wzajemnie rekompensat – współpracując, korzystają z efektu synergii, czyli współdziałania dającego lepsze skutki niż suma osobnych działań. Przyłączenie kolejnego użytkownika do sieci telefonów komórkowych czy komunikatora internetowego zwiększy ich funkcjonalność z pożytkiem dla wszystkich – jest to efekt sieci. Producenci mogą odnieść korzyść wskutek zwiększenia sprzedaży dobra komplementarnego, np. gdy wzrośnie sprzedaż samochodów, wzrośnie również sprzedaż paliwa. Piękny ogród przy drodze budzi pozytywne wrażenia estetyczne u przechodniów, pomimo że nie płacą właścicielowi za jego utrzymanie, zatem również może być uznany za korzyść zewnętrzną.

Wielu ekonomistów twierdzi, że efekty zewnętrzne stwarzają problemy w potęgowaniu dobrobytu społecznego i powodują nieefektywną alokację zasobów. Część kosztów i zysków z produkcji dóbr nie wchodzi w skład ich cen na rynku, ponieważ producenci i konsumenci nie biorą pod uwagę kosztów, których nie muszą ponosić, oraz korzyści tworzących się przy okazji i bez rekompensaty. Dlatego powstaje zbyt wiele dóbr, których koszty są przerzucane na osoby trzecie, a zbyt mało dóbr przynoszących tym osobom pożytek.

Proponuje się rozwiązania problemu efektów zewnętrznych na podstawie działania publicznego albo prywatnego. Do najczęstszych rozwiązań publicznych należą:

• zakazy – odnoszą się do produkcji i służą całkowitemu wyeliminowaniu niektórych kosztów zewnętrznych, np. w większości krajów na świecie zakazana jest produkcja benzyny z ołowiem,
• nakazy – poprzez takowe władze uznają, że dane dobro (droga, szkoła czy biblioteka) przynosi tak duże korzyści wszystkim obywatelom, iż powinno być finansowane z podatków jako dobro publiczne,
• regulacje – mogą dotyczyć poziomu hałasu, koloru elewacji zabytkowych budynków czy zawartości toksycznych substancji w spalinach, szczególnym przykładem są zbywalne prawa emisji pozwalające prywatnym zakładom przemysłowym kupować i handlować pozwoleniami na wydzielanie określonej ilości zanieczyszczeń,
• subsydia – władze dofinansowują określone dobra, które przynoszą korzyści zewnętrzne (np. szczepionki), dla uzyskania większej ich produkcji i konsumpcji,
• podatki – są nakładane na podmioty wytwarzające koszty zewnętrzne i powodują wzrost kosztów działalności, co ma wpłynąć na podwyżkę cen produkowanych dóbr (podatki środowiskowe czy akcyza na tytoń).