Strona nbportal.pl używa ciasteczek (cookies) umożliwiajacych właściwe jej działanie. Dowiedz się więcej Akceptuję

Wrogowie merkantylistów - fizjokraci

Ocena: 0.8, Liczba oddanych głosów: 5Ocena: 0.8, Liczba oddanych głosów: 5Ocena: 0.8, Liczba oddanych głosów: 5Ocena: 0.8, Liczba oddanych głosów: 5Ocena: 0.8, Liczba oddanych głosów: 5
5
    

Quesnay, jako doświadczony lekarz, bada społeczeństwo jak organizm żywy i wyróżnia w nim dwa stany: zdrowy i chory. Stan zdrowia tj. stan doskonały, gdzie wszystkie elementy organizmu jednostkowego lub społecznego pozostają w równowadze, oraz stan chory, niedoskonały gdzie brak jest równowagi, naturalny stosunek sił uległ zakłóceniu. Stan zdrowia jest tu ideałem, do którego należy dążyć.

Podstawą koncepcji ekonomicznej fizjokratów jest teoria produktu czystego oraz teoria ekwiwalentności wymiany. Quesnay przeprowadza w oparciu o teorię produktu czystego analizę kapitału pracy produkcyjnej i nieprodukcyjnej oraz miejsca i znaczenia poszczególnych grup społecznych. Odróżnia on pomnażanie bogactwa, jego zwiększanie i dodawanie sumy bogactwa.

Pomnażanie bogactwa dokonuje się w rolnictwie, dodawanie w pozostałych dziedzinach działalności gospodarczej. W rolnictwie pracuje sama przyroda, odbywa się proces "tworzenia". Człowiek nie może zdobyć bogactwa inaczej, jak tylko za pomocą bogactwa, które już posiada i tylko wtedy, gdy sprzeda innym ludziom wytworzony przez siebie produkt dodatkowy. Bogactwo kraju wytwarzane jest wyłącznie przez rolnictwo zorganizowane na fundamencie świętego prawa własności ziemi, o ile istnieje w kraju odpowiedni rynek zbytu i odpowiednia siła nabywcza ludności. Im bardziej bogaci są rolnicy, tym bardziej zwiększają ze swoich środków dochód gruntowy i potęgę państwa.

Quesnay uważał, że wszelkie inne zajęcia oprócz rolnictwa są nieprodukcyjne. Przemysł lub rzemiosło zmieniają formę i materię przedmiotów już wytworzonych, a handel przesuwa tylko dobra w czasie i przestrzeni, nie tworząc nowych przedmiotów. Jeśli ta działalność przynosi zysk, to jest wynikiem przejmowania go od innych. Przypomnijmy więc, że koncepcja Quesnaya jest reakcją przeciw przeżywającemu się merkantylizmowi, a szczególnie przeciw preferowaniu przemysłu kosztem rolnictwa, które we Francji skończyło się kryzysem, a gdzieniegdzie głodem.

Przeniesienie problemu pochodzenia wartości dodatkowej ze sfery obiegu do sfery produkcji stanowi dużą zasługę fizjokratów, którzy tym samym stworzyli podstawy do analizy produkcji kapitalistycznej. Wraz z krytyką koncepcji merkantylistów, fizjokraci rozwijają teorię pieniądza. Quesnay dowodzi, ze towary wkraczają do obiegu już z istniejącymi uprzednio cenami. Przy "naturalnym porządku" na rynku dokonuje się wymiana równych wartości.

Nie mając opracowanej teorii wartości, fizjokraci nie wyjaśniają czym jest wymiana ekwiwalentna. Przez równe wartości rozumieją towary o jednakowych kosztach produkcji. Twierdzą, że w społeczeństwie opartym na "porządku naturalnym" gdzie jest konkurencja musi się odbywać wymiana równych wartości - których jednak nie tłumaczą. Ważne jest jednak stwierdzenie, że skoro wymienia się równe wartości, to w procesie wymiany bogactwo nie może pomnażać się - tym poglądem Quesnay krytykuje merkantylizm, który źródeł bogactwa upatrywał w procesie cyrkulacji kapitału.

Mistrz krytykuje merkantylizm również za poglądy na politykę pieniężno-handlową. Pieniądz jest dla niego bogactwem "bezpłodnym". Jedyną z niego korzyścią jest to, że stanowi narzędzie wymiany towarowej, że można nim opłacać podatki, daniny; może funkcjonować w postaci znaków papierowych.

Ważne miejsce w systemie fizjokratycznym zajmuje wspomniana już teoria klas, którą postaramy się rozwinąć poniżej. Jest ona częścią programu poprawy ustroju społeczno-gospodarczego. Quesnay dzieli społeczeństwo na trzy podstawowe klasy społeczno-ekonomiczne: produktywną, właścicieli i jałową.

Do klasy produkcyjnej zaliczono: rolników i dzierżawców, którzy tworzą tzw. dochód czysty. Aby dobrze spełniać swa rolę, klasa ta musi składać się z samodzielnych przedsiębiorstw, posiadać kapitał obrotowy, nie może być w zależności feudalnej. Wśród rolników fizjokraci wyróżniają dwie grupy: drobnych chłopów uprawiających rolę i dzierżawców prowadzących wielką uprawę. Rolnik należący do pierwszej grupy nie posiada ziemi, tylko ją użytkuje, ziemia nie daje produktu czystego. Typ drobnej uprawy, choć rozpowszechniony we Francji, nie jest postępowy i stanowi przyczynę złego położenia rolniczej ludności. Inaczej jest z wielką uprawą dzierżawców - oni postrzegani są przez mistrza jako właściwa klasa produkcyjna, uprawiająca ziemię przy użyciu własnego kapitału obrotowego, racjonalnie gospodarująca przy użyciu nowych metod uprawy. Postuluje się więc połączenie drobnych gospodarstw w duże, gdyż tylko takie pracują oszczędniej i są w stanie osiągnąć "czysty produkt". Według fizjokratów zatrudnione w rolnictwie kapitały powinny być wolne od podatku.

Kapitały w teorii fizjokratycznej dzielą się na nakłady pierwiastkowe - czyli kapitał trwały, do którego należą narzędzia, bydło, maszyny oraz kapitał obrotowy - nakłady roczne, czyli ziarno do siewu oraz płace robocze. O wydajności pracy decydują nakłady pierwiastkowe.

Do klasy jałowej, wyróżnionej przez Quesnaya, należą przemysłowcy, kupcy, manufakturzyści. Jest to klasa bezpłodna, nieprodukcyjna, co nie znaczy, że jest bezwartościowa, ale w przemyśle, rzemiośle dokonuje się tylko dodanie bogactwa, podczas gdy w rolnictwie następuje pomnożenie. Gromadzenie zysków przez nadmiernie zarabiające elementy tej klasy tworzy "bogactwa pieniężne", które są "urojone". Rzeczywiste bogactwo, znów tworzy tylko rolnictwo. Quesnay nie jest również entuzjastą handlu. Uważa, że korzyści odnoszone przez kupców nie stanowią korzyści dla kraju, interesy kupców są sprzeczne z interesami rolnictwa i handlu wewnętrznego.

U szczytu hierarchii klas znajduje się klasa właścicieli, do której należą król, duchowni i posiadacze ziemscy - feudałowie. Ta klasa posiada dochody z produktu czystego bez wkładu własnej pracy, jednakże prawo do otrzymywania dochodów, wynika z wstępnych inwestycji na gruntach ich samych lub ich przodków. Klasa ta, ze względu na sprawowanie rządów w państwie i administrowanie, może w znaczącym stopniu wpływać na wytwarzanie produktu czystego.

Jest jeszcze czwarta klasa, ale nie jest ona zaangażowana w proces obiegu gospodarczego. Fizjokraci określają ją mianem "klasy biernej". W jej skład wchodzą: proletariat miejski, biedota miejska, włóczędzy i ubodzy. Sytuacja tej klasy nie zależy od możliwości, zaangażowania czy pracy jej członków, ale stanowi wynik sytuacji ekonomicznej pozostałych klas. Klasa bierna jest zależna od klas wyższych, stanowi bowiem jedynie formę rezerwy osobowej, którą można wykorzystać do pracy najemnej.

Teoria klas i produktu czystego ma swoje odbicie w Tablicy ekonomicznej, będącej nowym niejako modelem funkcjonowania gospodarki, nowym rozdziałem w historii myśli ekonomicznej. Jest pierwszą próba wyjaśnienia problemów realizacji produktu i wykazania podstawowych zależności i powiązań między globalnymi wielkościami występującymi w gospodarce. Za poglądami Quesnaya będą podążać w XIX wieku inni ekonomiści, filozofowie i naukowcy, m.in. Karol Marks ze swoją teorią reprodukcji kapitału (Tablicę ekonomiczną wraz z całym w niej zawartym systemem uzna za bezspornie najbardziej genialny pomysł jaki stworzyła dotychczasowa ekonomia. W XX wieku do Tablicy nawiązuje m.in. Wasilij Leontief rozwijając swą teorię przypływów międzygałęziowych, która przyniosła mu w 1973 roku nagrodę Nobla.


Ocena:
1 gwiazdka2 gwiazdki3 gwiazdki4 gwiazdki5 gwiazdek
Liczba oddanych głosów: 5

Ilość komentarzy: 0
Wasze komentarze