Tylko dwie rzeczy są pewne: śmierć i podatki - konstatował niegdyś Beniamin Franklin. Od dawna można jednak zauważyć wydłużanie się średniej długości życia ludzi. Niestety, podatki także cały czas rosną i rosną. A pomysłowość rządzących w tym względzie nie ma wręcz granic...

Podatki wynaleziono prawdopodobnie wcześniej niż koło. W starożytnym Egipcie ich poborem zajmowali się pisarze królewscy (skrybowie). Rolnicy oddawali część zbiorów, rzemieślnicy płacili swoimi wyrobami, a kupcy składali daniny. Przez pewien czas istniał nawet w państwie faraonów podatek od oliwy używanej do smażenia. Aby Egipcjanie nie uchylali się od jego płacenia, skrybowie chodzili po domach i sprawdzali, czy ludzie używają wystarczająco dużo oliwy i czy nie próbują zastępować jej przez inne tłuszcze. Od podatku były zwolnione tylko świątynie i ich posiadłości.

W mieście Ugarit położonym na północy dzisiejszej Syrii kupcy prowadzący handel zagraniczny musieli uiszczać królowi opłatę w złocie. Już wtedy znano jednak zwolnienia podatkowe - zachował się dokument, w którym ugarycki król zwalnia z opłaty kupców przybywających z Krety. Z Biblii wiadomo, że podatki na kupców nakładał też król Samolon, finansując w ten sposób budowę słynnej świątyni w Jerozolimie.

Uroki opodatkowania odkryli też władcy Mezopotamii. Ponieważ nie istniały wtedy pieniądze w postaci monet, mieszkańcy płacili podatki w naturze. Wiadomo, że funkcjonował podatek pogłówny w wysokości jednej krowy od ojca rodziny. Opodatkowane było niemal wszystko: żywy inwentarz, produkcja łodzi, łowienie ryb, a nawet... pogrzeby. Królowie "nie przepuścili" oczywiście kupcom - musieli oni uiszczać opłaty na rogatkach miast, cła i inne podatki. Tak jak obecnie, nie wszyscy chcieli dzielić się z fiskusem swoimi dochodami. Było to jednak dość ryzykowne. Archeolodzy odnaleźli list na glinianej tabliczce. Mezopotamski przedsiębiorca instruuje w nim swojego pracownika z odległej filii:

Obywatele Aten płacili podatki nazywane "eisphora" tylko w podczas wojny. Finansowano w ten sposób wysiłek wojenny. Podobnie dzieje się w czasach współczesnych - podczas wojny rządy nakładają nowe podatki albo podnoszą istniejące. Przypadek Aten jest jednak o tyle nietypowy, że po wojnie eisphora była zawieszana. Co więcej, jeśli wojna przyniosła materialne korzyści dla miasta (łupy, kontrybucje), obywatele dostawali przynajmniej częściowy zwrot podatku. Gorzej mieli zamieszkali w Atenach cudzoziemcy. Płacili oni, nawet w czasie pokoju, jedną (mężczyźni) albo pół (kobiety) drachmy miesięcznie. Nie można więc nazwać starożytnych Aten rajem podatkowym. Mimo wszystko jednak, w demokratycznych i oligarchicznych państwach greckich daniny publiczne były niezbyt wysokie.