Strona nbportal.pl używa ciasteczek (cookies) umożliwiajacych właściwe jej działanie. Dowiedz się więcej Akceptuję

DŁUG PUBLICZNY

       Drzewo haseł kluczowych

Dług publiczny to zadłużenie instytucji państwowych w stosunku do inwestorów, którzy pożyczyli w przeszłości pieniądze na sfinansowanie deficytu budżetowego (mówiąc szerzej, deficytu sektora finansów publicznych). Inwestorami mogą być niemal wszyscy: gospodarstwa domowe, banki komercyjne oraz fundusze inwestycyjne krajowe i zagraniczne, a czasem również bank centralny (w większości krajów rozwiniętych, w tym również w Polsce, bankowi centralnemu nie wolno bezpośrednio pożyczać pieniędzy rządowi, bo oznacza to dodruk pieniądza). W przypadku gdy dług jest zaciągnięty u podmiotów zagranicznych, stanowi część długu zagranicznego.

W skład długu publicznego wchodzą: posiadane przez inwestorów skarbowe papiery wartościowe (bony i obligacje skarbowe), zaciągnięte kredyty, nieuregulowane zobowiązania jednostek budżetowych oraz zobowiązania wynikające z orzeczeń sądów lub z tytułu udzielonych w przeszłości gwarancji i poręczeń. Oznacza to, że dług wzrasta m.in., gdy:

  • minister finansów sprzedaje na rynku obligacje lub bony skarbowe dla pokrycia deficytu budżetowego; 
  • miasto Warszawa zaciąga kredyt na budowę metra;
  • dyrektor szpitala nie płaci rachunku za energię elektryczną, tłumacząc się niedostatecznym finansowaniem z Narodowego Funduszu Zdrowia;
  • deficytowe przedsiębiorstwo publiczne, które uzyskało w przeszłości rządową gwarancję na kredytowany zakup materiałów do produkcji lub na wzrost wynagrodzeń, obecnie nie spłaca kredytu.

W miarę wzrostu długu publicznego, rosną również koszty jego obsługi, czyli odsetki płacone inwestorom, którzy w przeszłości sfinansowali deficyt budżetowy zakupem bonów i obligacji skarbowych lub udzielonym kredytem. Wysokość kosztów obsługi długu zależy od wysokości samego długu oraz od wysokości stóp procentowych, które oferuje inwestorom rząd przy zakupie papierów wartościowych. Obsługa długu publicznego stwarza ogromne obciążenie dla finansów publicznych (w niektórych krajach na ten cel trzeba było przeznaczać 25% wszystkich wydatków sektora publicznego). Jeśli jednak rząd odmawia obsługi długu i spłaty rat kapitałowych, kraj staje się bankrutem. Do takich przypadków dochodzi rzadko, ale nie są one wykluczone: w roku 1998 częściowe bankructwo ogłosiła Rosja, odmawiając wykupu części obligacji, a w roku 2002 Argentyna. Również Polska ogłosiła w roku 1981 częściowe bankructwo, wstrzymując spłaty zadłużenia zagranicznego (działo się to jednak w innym systemie gospodarczym). Za każdym razem oznaczało to ogromne kłopoty dla kraju i ciężki kryzys finansowy.

Po to, by określić jak wysoki jest poziom zadłużenia danego państwa, dług publiczny porównuje się zazwyczaj z wielkością PKB. Zgodnie z Konstytucją RP, poziom długu publicznego nie może przekroczyć 60% PKB (jest to także warunek uczestnictwa w Unii Gospodarczej i Walutowej, czyli strefie euro). Oznacza to, że w przypadku przekroczenia granicy 60% PKB, rząd ma obowiązek w krótkim czasie zrównoważyć dochody i wydatki publiczne.

Dług publiczny

Sytuacja krajów w zakresie długu publicznego nie jest jednakowa: istnieją kraje wysoko zadłużone (ponad 100% PKB), np. Japonia, Grecja, Włochy, Belgia; są również kraje o niskim zadłużeniu (poniżej 30% PKB).

 

« powrót