Strona nbportal.pl używa ciasteczek (cookies) umożliwiajacych właściwe jej działanie. Dowiedz się więcej Akceptuję

SYSTEM EMERYTALNY

       Drzewo haseł kluczowych

Emerytura jest to świadczenie pieniężne, które przysługuje osobom po osiągnięciu odpowiedniego wieku (emerytalnego) i przepracowaniu odpowiedniej liczby lat. System emerytalny to mechanizm rozwiązań prawnych i instytucjonalnych, dzięki którym osoby pracujące gromadzą kapitał, a osoby uprawnione (emeryci) otrzymują świadczenia.

Pierwszy system emerytalny wprowadził niemiecki kanclerz Otto von Bismarck pod koniec XIX wieku. Jako wiek emerytalny wybrano wówczas 65 lat, gdyż niewiele osób dożywało wtedy tego wieku. W XX w. systemy emerytalne upowszechniły się w wielu krajach jako jeden z elementów państwa opiekuńczego.

Dzielą się one na w pełni opłacone (kapitałowe) i nieopłacone (repartycyjne).

• W systemach w pełni opłaconych oszczędności na wypłatę przyszłych świadczeń (składki) są gromadzone na indywidualnych kontach w specjalnych funduszach emerytalnych, które inwestują je w bezpieczny sposób, na ogół w długoterminowe obligacje. Po osiągnięciu wieku emerytalnego, zgromadzony kapitał i odsetki są wypłacane w formie świadczeń emerytalnych.
• W systemie nieopłaconym emerytury są finansowane z bieżących składek płaconych przez pracowników. Ze względu na zmiany demograficzne (starzenie się społeczeństw), nie ma gwarancji, czy zbierane składki (stanowiące część kosztów pracy) wystarczą na wypłaty wszystkich należnych świadczeń. Gdy wysokość wpłat do tego systemu jest mniejsza od łącznej kwoty wypłacanych emerytur, państwo może zaciągnąć dług lub obniżyć wysokość wypłacanych świadczeń.

Pułapki związane z funkcjonowaniem systemu nieopłaconego pokazuje prosty przykład. Wyobraźmy sobie, że w społeczeństwie żyją tylko trzy grupy: pracownicy, emeryci i młode pokolenia jeszcze przed podjęciem pracy. W pewnym momencie wprowadza się system emerytalny. Pieniądze pobierane od pracowników są wypłacane emerytom, którzy jednak wcześniej nic do niego nie wpłacili, bo nie było systemu emerytalnego. Po wymianie pokoleń dotychczasowi emeryci wymierają, a emerytami stają się pracownicy, natomiast wcześniejsi młodzi pracują i przekazują składki na ich emerytury. Pojawia się też nowe młode pokolenie. Tak długo, jak liczebności tych trzech grup nie zmieniają się w czasie, systemy repartycyjne mogą funkcjonować sprawnie i bez kłopotów finansowych. Rozpatrzmy jednak przypadek wyżu demograficznego - któreś pokolenie pracowników ma relatywnie dużo dzieci. Wtedy rozmiary generacji nie są już sobie równe. Początkowo wszystko działa jeszcze lepiej; kiedy pokolenie wyżu demograficznego przychodzi do pracy, jest dużo więcej środków niż potrzeba na wypłaty świadczeń dla emerytów. Możliwe są podwyżki emerytur lub obniżki składek. Kiedy jednak pokolenie wyżu demograficznego przechodzi na emeryturę, zaczynają się kłopoty finansowe: liczba emerytów rośnie, a liczba pracowników opłacających składki maleje. W dodatku dzięki postępowi medycyny udało się przedłużyć życie ludzkie. Wtedy muszą obniżyć się świadczenia lub wzrosnąć podatki (składki). Żadna z alternatyw nie jest politycznie popularna. Przykład nie został zresztą wzięty z „sufitu”, lecz odzwierciedla sytuację Polski i większości krajów rozwiniętych. Zaradzić tej sytuacji może jedynie reforma emerytalna i dopasowany do sytuacji danego kraju system emerytalny.

System emerytalny

Polski system emerytalny opiera się na 3 filarach: pierwszym obowiązkowym i repartycyjnym (realizowanym przez ZUS - Zakład Ubezpieczeń Społecznych), drugim obowiązkowym i kapitałowym (realizowanym przez OFE – otwarte fundusze emerytalne), trzecim dobrowolnym i kapitałowym (realizowanym przez PPE/IKE – prywatne programy emerytalne i indywidualne konta emerytalne). Pod względem zaawansowania reform systemu emerytalnego Polska należy do krajów przodujących w Europie, a istniejący system służy elastyczności i efektywności.
 

« powrót