Strona nbportal.pl używa ciasteczek (cookies) umożliwiajacych właściwe jej działanie. Dowiedz się więcej Akceptuję

SYSTEMY GOSPODARCZE

       Drzewo haseł kluczowych

System gospodarczy oznacza ogólne zasady, według których organizowana jest aktywność ekonomiczna społeczeństwa, a w szczególności mechanizmy podejmowania decyzji gospodarczych, własność i sposoby wykorzystania czynników produkcji oraz najważniejsze zasady funkcjonowania gospodarki.

Systemy gospodarcze zmieniały się w ciągu historii ludzkości. Po wielu wiekach istnienia prostej gospodarki rolniczej z czasem wykształcił się system gospodarki feudalnej, w której kluczowym elementem kapitału produkcyjnego stała się ziemia, a wykorzystanie czynnika pracy w znacznej mierze opierało się na stosowaniu pracy przymusowej. System ten ulegał stopniowym modyfikacjom, w miarę tego jak coraz większą rolę w rozwoju gospodarczym zaczął odgrywać handel, rzemiosło, a z czasem również przemysł.

W ciągu ostatniego stulecia największe znaczenie miało ukształtowanie się dwóch konkurujących ze sobą systemów gospodarczych: gospodarki rynkowej i gospodarki centralnie planowanej.

• W gospodarce rynkowej zasadniczą rolę w mechanizmie podejmowania decyzji ekonomicznych odgrywają sygnały płynące z rynku, na którym panują zasady konkurencji. Umowy pomiędzy podmiotami gospodarczymi mają charakter dobrowolny i podejmowane są w zależności od kształtowania się zmiennych rynkowych: popytu, podaży i cen. Podobnie dobrowolne są decyzje na temat produkcji i kierunków inwestowania. Zasadniczą formą organizacji działalności jest prywatne przedsiębiorstwo, a zdecydowana większość kapitału produkcyjnego znajduje się w posiadaniu gospodarstw domowych. Państwo w zasadzie ogranicza swoją aktywność w gospodarce do działań regulacyjnych oraz do wpływu na pożądany przebieg procesów gospodarczych i podziału dochodów za pośrednictwem instrumentów pośrednich (np. podatków).
• W gospodarce centralnie planowanej znaczna część decyzji ekonomicznych podejmowana jest przez aparat biurokratyczny państwa. W rękach państwa znajduje się również zdecydowana większość kapitału produkcyjnego, a prywatna przedsiębiorczość jest ograniczana, a czasem wręcz zakazana. Nie istnieje praktycznie rynek finansowy i kapitałowy, a decyzje na temat kierunków i sposobów sfinansowania inwestycji podejmują urzędnicy. Nie działają podstawowe mechanizmy rynkowe: ceny są ustalane w sposób sztuczny, nie istnieje mechanizm równoważący popyt z podażą (prowadzi to do permanentnych braków towarów na rynku), zamiast konkurencji na rynku panuje monopol.

System gospodarki rynkowej wykazał w ciągu XX wieku zasadniczą przewagę nad systemem gospodarki centralnie planowanej, mierzoną wpływem na długookresowy rozwój gospodarczy. W chwili obecnej panuje on na zdecydowanej większości obszaru świata. Trzeba jednak pamiętać, że w ramach systemu gospodarki rynkowej możliwe jest wiele jego wariantów, różniących się m.in. skalą ingerencji państwa w procesy rynkowe.

System gospodarczy

System gospodarki rynkowej wykazał w drugiej połowie XX wieku zdecydowaną przewagę nad gospodarką centralnie planowaną. Przykładem tego może być rozwój podzielonej na dwa państwa Korei: Korea Południowa (Republika Korei), która rozwijała się w warunkach gospodarki rynkowej, odniosła wspaniałe sukcesy i jest dziś szybko rosnącym krajem wydajnego przemysłu i rozwiniętych usług; Korea Północna (komunistyczna), w której do dziś panują zasady centralnego planowania, pogrążona jest w głębokim kryzysie i głoduje.

 

« powrót